ABD ile Çin arasındaki teknoloji rekabetinde yeni bir kanal açılması gündemde. New York’ta yaklaşık sekiz saat süren görüşmelerde yapay zekâ kaynaklı ciddi güvenlik olaylarının iki ülke arasında bildirilmesi önerilirken, stratejik olmayan ürünlerde karşılıklı tarifelerin azaltılmasına yönelik görüşmeler de ilerletildi.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ile Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng başkanlığındaki heyetlerin görüşmesinin en dikkat çekici başlığı yapay zekâ oldu.
Washington, iki ülke arasında “ABD-Çin yapay zekâ diyaloğu” oluşturulmasını ve ulusal güvenlik açısından ciddi boyuta ulaşabilecek yapay zekâ olaylarında tarafların birbirini bilgilendirmesini önerdi.
Plan, günlük teknik arızaların ya da sıradan yapay zekâ güvenliği sorunlarının paylaşılmasını değil, devletlerin güvenliğini etkileyebilecek ölçekteki olaylar için doğrudan bir iletişim kanalı kurulmasını hedefliyor.
Henüz bağlayıcı bir anlaşma yapılmış değil. Çin tarafının mekanizmanın ayrıntılarına ilişkin tutumu açıklanmazken, tarafların yapay zekâ konusunda yeniden görüşme yapması konusunda mutabık kaldığı bildirildi.
Yeni mekanizmanın teknoloji savaşının sona erdiği anlamına gelmediği özellikle vurgulandı.
ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, gelişmiş yapay zekâ çipleri ile yarı iletken üretim ekipmanlarına yönelik Amerikan ihracat kontrollerinin bu görüşmenin kapsamına alınmadığını açıkladı.
Böylece Washington bir yandan ciddi yapay zekâ risklerinde Pekin ile iletişim hattı kurmaya çalışırken, diğer yandan Çin’in gelişmiş çiplere erişimini sınırlayan teknoloji politikasını ayrı tutuyor.
Bu ayrım, ABD-Çin ilişkilerinde işbirliği yapılabilecek alanlarla stratejik rekabet alanlarının birbirinden ayrılmaya başladığını gösteriyor.
Görüşmelerin ikinci önemli ayağını gümrük tarifeleri oluşturdu.
Taraflar, mayıs ayında üzerinde çalışılmaya başlanan ve stratejik olmayan belirli ürünlerde tarife indirimine imkân vermesi hedeflenen mekanizmanın uygulamaya geçirilmesini görüştü.
Henüz hangi ürünlerin kapsama alınacağına ilişkin kesin bir liste açıklanmadı.
ABD tarafına göre Çin’den gelen tüketim malları ve düşük teknoloji gerektiren bazı ürünler değerlendirmeye alınabilir. ABD’nin Çin’e yaptığı enerji, tarım ürünü ve tıbbi cihaz ihracatının da aynı mekanizma içinde ele alınması ihtimali bulunuyor.
Ancak görüşmeler henüz fiili bir tarife indirimi kararıyla sonuçlanmadı. Ürünlerin kapsamı, oranlar ve uygulama takvimi sonraki müzakerelerde belirlenecek.
İki ülkenin ekonomik ilişkilerindeki en hassas başlıklardan biri olan kritik mineraller ise çözüm beklemeye devam ediyor.
ABD, özellikle sanayi, savunma, elektrikli araç ve ileri teknoloji üretiminde kullanılan nadir toprak elementleri ile kritik mineral akışının yeterli düzeye ulaşmadığını savunuyor.
New York görüşmelerinin ardından bu alanda yeni bir anlaşma ya da somut ilerleme açıklanmadı.
Bu durum yapay zekâ ve bazı ticaret kalemlerinde iletişim kanalları açılırken, kritik hammaddeler üzerindeki jeopolitik mücadelenin sürdüğünü gösteriyor.
ABD ile Çin arasındaki mevcut ticaret ateşkesinin önemli bölümlerinin 10 Kasım’da sona erecek olması da taraflar üzerindeki zaman baskısını artırıyor.
New York görüşmeleri, ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping arasında Washington’da yapılması planlanan 24-25 Eylül görüşmeleri öncesindeki son önemli hazırlıklardan biri oldu.
Zirvede yapay zekâ bildirim mekanizmasının liderler düzeyinde kabul edilip edilmeyeceği, stratejik olmayan mallarda tarife indirimleri için somut ürün listesinin ortaya çıkıp çıkmayacağı ve kritik mineraller konusunda ilerleme sağlanıp sağlanamayacağı izlenecek.
İki ülke arasındaki rekabetin merkezinde gelişmiş çipler, yapay zekâ, kritik mineraller ve ticaret bulunmayı sürdürüyor. New York görüşmelerinin önemi ise bu rekabet sürerken tarafların belirli alanlarda doğrudan iletişim ve sınırlı ticari rahatlama için yeni kanallar aramaya başlamasında yatıyor.