ABD ile İran arasındaki görüş ayrılıkları aşılabilecek mi?
ABD ile İran heyetleri, savaşın sona erdirilmesi hedefiyle Pakistan'ın başkenti İslamabad'da görüşmelere başladı. İran devlet televizyonu, İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırılarının azaltılması ve Tahran'ın diğer ön koşullarının sağlanmasının ardından İran, ABD ve Pakistan arasında üçlü görüşmelerin başladığını duyurdu. ABD tarafından ise henüz bir açıklama gelmedi.Karşılıklı güvensizliğin hâkim olduğu bir ortamda başlayan müzakereler öncesinde Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ABD Başkan Yardımcısı JD Vance başkanlığındaki ABD heyeti ve İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf başkanlığındaki İran heyetleri ile ayrı ayrı görüşmeler gerçekleştirdi. ABD adına görüşmeleri Başkan Yardımcısı JD Vance ile birlikte Özel Temsilci Steve Witkoff ve Jared Kushner'in yer aldığı bir heyet yürütüyor.İran Meclis Başkanı Kalibaf başkanlığındaki 70 kişiden oluştuğu belirtilen İran heyetinde ise Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de yer alıyor. Alman haber ajansı dpa'nın Pakistan güvenlik çevrelerinden edindiği bilgilere göre, ABD ve İran arasında Pakistan'ın arabuluculuğunda doğrudan görüşmeler yapılıyor. Al Jazeera televizyon Başbakan Şerif'in doğrudan görüşmeler yapılması için çaba gösterdiğini duyurmuştu. ABD ile İran arasında yapılan dolaylı görüşmelerin başarıya ulaşıp ulaşmayacağı ise belirsizliğini koruyor.Pakistan'ın arabuluculuğu ile iki haftalık ateşkesin sağlanması sonrasında başlayan görüşmelerin iki tarafın farklı talepleri nedeniyle kırılgan olduğu değerlendiriliyor. İran devlet televizyonu, İran heyetinin Pakistan Başbakanı Şerif ile yaptığı görüşmede kırmızı çizgilerin iletildiğini aktardı. Buna göre, Hürmüz Boğazı'nın kullanımı, tazminat ödenmesi, İran'a ait donmuş varlıkların serbest bırakılması ve ateşkesin tüm bölgeyi kapsaması Tahran'ın kırmızı çizgileri arasında bulunuyor.İran Dışişleri Bakanı Arakçi, görüşmeler öncesinde Tahran'ın pozisyonuna işaret ederek, müzakereler başlamadan önce İran'ın ön şartlarının kabul edilmesi gerektiğini vurguladı. Meclis Başkanı Kalibaf, görüşmelerin başlayabilmesi için ABD ile sağlanan ateşkesin Lübnan'ı da kapsaması ve İran'ın bloke edilmiş varlıklarının serbest bırakılması gerektiğini bildirmişti. Görüşmeler öncesinde kilit konulardan biri olan İran'a ait dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmasına ilişkin ABD ve İran tarafından farklı açıklamalar geldi. Reuters'ın haberine göre, İranlı üst düzey bir kaynak ABD'nin Katar ve diğer yabancı bankalarda tutulan İran'a ait dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmasını kabul ettiğini belirtti. Adının açıklanmasını istemeyen kaynak, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmasının "Hürmüz Boğazı'ndan güvenli geçişlerle doğrudan bağlantılı" olduğunu ve bunun görüşmelerdeki kritik konulardan biri olduğunu kaydetti. ABD hükümetinden adının açıklanmasını istemeyen bir kaynak ise ABD'nin İran'ın talebini kabul ettiğine dair haberleri yalandı. AFP'nin haberine göre üst düzey bir ABD'li bir yetkili bu haberin "yanlış" olduğunu belirterek görüşmelerin henüz başlamadığını söyledi. Başkanı Donald Trump ise dün Kalibaf'ın açıklaması sonrasında "İranlılar ellerinde, uluslararası su yollarını kullanarak dünyaya kısa ömürlü şantaj uygulamaktan başka koz olmadığını anlamıyor gibiler. Bugün hayatta kalmış olmalarının tek nedeni müzakere etmek!" uyarısını yapmıştı.ABD ile İran arasında görüş ayrılığı yaratan konulardan bir diğer ise Hürmüz Boğazı'ndan geçişler. Savaş öncesinde geçişlere açık olan Hürmüz Boğazı'nı savaşın başlaması ile fiilen kapatan İran, bunu bir koz olarak kullanıyor. İran, Hürmüz Boğazı'nda kontrolün kendisinde olmasını ve gemilerin geçişinden ücret almak istiyor. ABD ise savaş öncesinde olduğu gibi geçişlerin ücretsiz olması gerektiğini savunuyor. İslamabad'da görüşmeler devam ederken, ABD Başkanı Trump sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, ABD ordusunun Hürmüz Boğazı'nı temizlemeye başladığını ve İran'ın tüm mayın döşeme gemilerinin batırıldığını duyurdu. Trump, kendi sosyal medya hesabından, "Şu anda Çin, Japonya, Güney Kore, Fransa, Almanya ve diğer ülkeler için bir iyilik olarak Hürmüz Boğazı'nı temizlemeye başlıyoruz. İnanılmaz bir şekilde, bunu yapmak için ne cesaretleri ne de iradeleri var" ifadelerini kullandı. Trump'ın paylaşımı öncesinde ise ABD basınında Hürmüz Boğazı'nda ABD donanmasına ait gemilerin bulunduğuna ilişkin haberler çıktı. Axios muhabirinin adının açıklanmasını istemeyen ABD'li bir yetkiliye dayandırdığı haberde, bugün "birkaç" ABD gemisinin boğazdan geçtiği belirtildi. Ancak İran devlet televizyonunda söz konu haberi yalanlandı. Lübnan'ın da görüşmelerde gündeme gelecek kritik konular arasında bulunuyor. ABD ile İran arasında sağlanan ateşkesin Lübnan'ı da kapsayıp kapsamadığı konusunda taraflar arasında farklı görüşler mevcut. İran, ateşkesin Lübnan'ı da kapsadığı görüşünde. Geçici ateşkese arabuluculuk yapan Pakistan'ın ateşkesin Lübnan'ı da kapsadığını ifade etmesine rağmen İsrail ve ABD, ateşkesin Lübnan'da geçerli olmadığını belirtiyor. İsrail, ateşkese rağmen Lübnan'a yönelik saldırılarını sürdürürken, Hizbullah da bu saldırılara karşılık veriyor.Taraflar arasında görüş ayrılığı yaratan bir diğer konu ise İran'ın uranyum zenginleştirme programı. ABD, İran'ın elindeki 400 kilogramlık zenginleştirilmiş uranyumu teslim etmesini istiyor. Washington ayrıca İran'ın balistik füze programına da son vermesinde ısrar ediyor. AFP,Reuters,dpa,AP / JD,ET