ABD-İran mutabakat taslağı ortaya çıktı

ABD ile İran arasında savaşı durdurmayı ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmayı hedefleyen geçici anlaşmanın tam metni henüz resmen kamuoyuna açıklanmadı. Ancak Reuters’ın incelediği taslak belge, taraflar arasında 14 maddelik üst düzey bir mutabakat öngörüyor. Taslak, İran’ın nükleer programının nasıl sınırlandırılacağı gibi en zorlu başlıkları nihai anlaşmaya bırakıyor. Belgede, tarafların 60 gün içinde kapsamlı bir anlaşmaya varmak üzere İsviçre’de müzakerelere başlamasının planlandığı belirtiliyor. Taslağın ilk maddesine göre İran ve ABD, mevcut savaştaki müttefikleriyle birlikte, mutabakatın imzalanmasıyla Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın derhal ve kalıcı biçimde sona erdiğini ilan edecek. Taraflar bundan sonra birbirlerine karşı düşmanca eylem başlatmayacaklarını, güç kullanma tehdidinden veya güç kullanımından kaçınacaklarını taahhüt edecek. Belgede ayrıca İran ve ABD’nin birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstereceği, iç işlerine müdahale etmeyeceği ifade ediliyor. Tarafların, karşılıklı mutabakatla uzatılabilecek azami 60 günlük süre içinde nihai anlaşmaya ulaşması öngörülüyor. Taslağa göre ABD, mutabakatın imzalanmasının hemen ardından deniz ablukasını kaldıracak ve İran’a yönelik her türlü müdahale ya da engellemeyi önleyecek. Deniz trafiğinin en geç 30 gün içinde savaş öncesi seviyeye dönmesi hedefleniyor. ABD ayrıca nihai anlaşmadan sonraki 30 gün içinde çevre bölgelerdeki güçlerini çekmeyi taahhüt ediyor. İran ise Basra Körfezi ile Umman Denizi arasındaki ticari gemi trafiğinin yeniden başlaması için derhal adım atacak. Belgede, mayınların temizlenmesi ve teknik engellerin kaldırılması ihtiyacı dikkate alınarak gemi trafiğinin 30 gün içinde savaş öncesi hacme çıkarılması öngörülüyor. 300 MİLYAR DOLARLIK FİNANSMAN Taslakta ekonomik başlıklar da geniş yer tutuyor. Buna göre ABD, bölgesel ortaklarıyla birlikte İran’ın rehabilitasyonu ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar dolarlık finansman sağlayacak kapsamlı bir plan oluşturmayı taahhüt ediyor. Bu planın uygulama mekanizmasının nihai anlaşmanın parçası olarak 60 gün içinde belirlenmesi bekleniyor. İRAN'A YAPTIRIMLAR Belgede ABD’nin, nihai anlaşmada kararlaştırılacak takvim çerçevesinde İran’a yönelik tüm yaptırımları sona erdirmeyi taahhüt ettiği belirtiliyor. Bu kapsamda BM Güvenlik Konseyi ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Yönetim Kurulu kararları ile ABD’nin tek taraflı birincil ve ikincil yaptırımlarının kaldırılması da yer alıyor. Nükleer başlıkta ise İran, hiçbir zaman nükleer silah üretmeyeceğini yineliyor. Zenginleştirilmiş materyalin akıbeti, İran’ın nükleer ihtiyaçları ve nükleer programla bağlantılı diğer konuların nihai anlaşmada ele alınacağı ifade ediliyor. Taslağa göre nihai anlaşmaya kadar taraflar mevcut durumu koruyacak. İran nükleer programında statükoyu sürdürecek; ABD ise İran’a yeni yaptırım uygulamayacak veya bölgedeki askeri varlığını artırmayacak. ABD Hazine Bakanlığı’nın, mutabakatın imzalanmasının ardından yaptırımlar kaldırılana kadar İran ham petrolü, petrokimya ürünleri ve bunlarla bağlantılı bankacılık, sigorta, taşımacılık gibi hizmetler için muafiyetler yayımlaması öngörülüyor. Ayrıca İran’ın dondurulmuş veya kısıtlanmış fon ve varlıklarının, nihai anlaşmaya yönelik müzakerelerde ilerleme sağlandıkça serbest bırakılması planlanıyor. Taslakta bu kaynakların İran Merkez Bankası’nın belirleyeceği nihai yararlanıcılara ödeme için tamamen kullanılabilir hale getirileceği belirtiliyor. Belge, nihai anlaşmanın uygulanmasını ve tarafların gelecekteki taahhütlerini denetlemek üzere bir uygulama mekanizması kurulmasını da öngörüyor. Nihai anlaşmanın ise bağlayıcı bir BM Güvenlik Konseyi kararıyla onaylanması planlanıyor.