ABD-İran müzakerelerini tıkayabilecek beş engel
Kaynak, Getty Images/ReutersMekan hazır, güvenlik görevlileri yerlerini aldı ve alana giden kaldırımın kenarı yeni bir kat sarı ve siyahla boyandı. İslamabad bekliyor.Hayati ABD-İran görüşmelerine ev sahipliği yapan Pakistanlı hükümet yetkilileri iyimser mesajlar veriyor ve pek çoklarının aksine her iki tarafın da güvenini kazanmış görünüyorlar. ABD heyetine başkanlık eden Başkan Yardımcısı JD Vance de umutlu konuşuyor.ABD'den ayrılmadan önce, "İranlılar iyi niyetle müzakere etmeye hazırsa, biz de kesinlikle uzatılan eli karşılamaya hazırız" dedi.Ancak bir uyarı da vardı."Eğer bizi oyalamaya çalışırlarsa, müzakere ekibinin o kadar da alıcı olmadığını görecekler" dedi. Önümüzde aşılması gereken koca bir engeller dağı olduğu söylenebilir.Haberin sonuKaynak, Reutersİran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, X'te yaptığı paylaşımda, "Bu eylemlerin sürmesi müzakereleri anlamsız kılacaktır" dedi."Elimiz tetikte. İran, Lübnanlı kardeşlerini asla terk etmeyecek."İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu, Hizbullah söz konusu olduğunda "ateşkes yok" diyor ancak İsrail'in Beyrut'un güney banliyölerindeki sakinlere defalarca yaptığı tahliye uyarıları şu ana kadar başka bir eyleme yol açmadı.Donald Trump, İsrail'in Lübnan'daki eylemlerinin artık "biraz daha düşük profilli" olacağını söylüyor ve ABD Dışişleri Bakanlığı, İsrail ile Lübnan arasında doğrudan görüşmelerin gelecek hafta Washington'da yapılacağını belirtiyor.Bunun İran'ı tatmin edecek kadar düşük profilli olup olmayacağı ise henüz net değil. Kaynak, ReutersBir başka başlık da, müzakereleri en başından baltalama potansiyeline sahip olan hayati petrol taşımacılığı geçidi Hürmüz Boğazı.Donald Trump, başlangıçta izin vereceğini söylemesine rağmen İran'ın Boğaz'dan gemilerin geçmesi konusunda "çok kötü iş çıkardığını" söylüyor.Truth Social'da yaptığı bir paylaşımda, İran'ı "haysiyetsizlikle" suçlayarak, "Yaptığımız anlaşma bu değil!" dedi.Çok az sayıda gemi geçiş yapıyor ve yüzlerce gemiyle yaklaşık 20 bin denizci hâlâ Körfez'de mahsur durumda.Bu hayati su yolunda mutlak hakimiyet sağlayan İran, burayı egemen İran suları olarak nitelendirerek ve nelerin geçip geçemeyeceğini düzenleyecek yeni bir dizi kuraldan söz ederek bunu resmileştirmekte kararlı görünüyor.Perşembe günü, iki mevcut trafik ayırma kanalının kuzeyinde yeni geçiş rotalarının oluşturulduğunu duyurdu. Taşımacılık şirketleri arasındaki mevcut korkuları oldukça bilinçli biçimde kullanan bir açıklamada, yeni rotaların ana trafik bölgesinde "çeşitli türlerde gemisavar mayınların varlığından kaçınmak" için gerekli olduğunu söyledi.Son haftalarda geçiş yapabilen bazı gemilerin 2 milyon dolar ücret ödediği bildirilirken Trump, İran'ın "tankerlere ücret yüklüyor olmaması gerektiği" uyarısında bulundu.Muhtemelen en büyük ve kesinlikle en uzun süredir devam eden anlaşmazlık konusu nükleer başlığı.Trump, İran'a saldırıların bir nedeninin de "asla bir nükleer silaha sahip olamamasını" sağlamak olduğunu belirtmişti. İran, hiçbir zaman nükleer silah yapmayı hedeflemediğini söylüyor; çoğu Batılı hükümet bu iddiaya büyük şüpheyle yaklaşıyor. Ancak Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'na taraf olarak sivil amaçlarla uranyum zenginleştirme hakkına sahip olduklarında ısrar ediyor.Trump'ın "müzakere edilebilecek uygulanabilir bir temel" olarak tanımladığı İran'ın 10 maddelik önerisi, zenginleştirme haklarının uluslararası alanda tanınması talebini de içeriyor.Trump'ın kendi 15 maddelik planının ise İranı'dan "topraklarındaki tüm uranyum zenginleştirme çalışmalarını sona erdirmesini" talep ettiği bildiriliyor. Ancak Savunma Bakanı Pete Hegseth bu hafta başında bu konudaki sorulara İran'ın "asla bir nükleer silaha ya da ona giden bir yol oluşturma kapasitesine sahip olamayacağını" söyleyerek yanıt verdi.Bu çetrefilli konuyu son derece ayrıntılı şekilde ele alan 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı'na (JCPOA) ulaşmak uluslararası müzakerecilerin yıllarını almıştı.Taraflar yeni bir anlaşmayı tartışmaya hazır mı?İran'ın bölgesel müttefikler ve vekil güçlerden oluşan ağı — Lübnan'daki Hizbullah, Yemen'deki Husiler, Gazze'deki Hamas ve Irak'taki çeşitli milisler — Tahran'a bölgesel nüfuz kazandırdı ve İran'ın İsrail ve ABD ile uzun süredir devam eden anlaşmazlıklarında sıklıkla "ileri savunma" olarak adlandırılan yaklaşımı uygulamasına olanak tanıdı.Ekim 2023'te Gazze savaşının başlamasından bu yana, İran'ın "Direniş Ekseni" olarak adlandırdığı bu ağ sürekli saldırı altında. Bunun bir parçası olan, eski Suriye diktatörü Beşar Esad'ın rejimi artık mevcut değil.Ancak İsrail, "Şer Ekseni" olarak adlandırdığı bu yapının tam anlamıyla ortadan kaldırılması gereken varoluşsal bir tehdit oluşturduğunu düşünüyor.İran ekonomisinin sarsıldığı bir dönemde, pek çok İranlı da hükümetlerinin dış maceralara daha az, yaşamlarını kolaylaştırmaya daha çok harcama yapmasını görmek istiyor.Buna karşın, İran'ın müttefiklerinden vazgeçmeye hazır olduğuna dair şimdilik pek bir işaret yok.İslam Cumhuriyeti onlarca yıldır yıkıcı uluslararası yaptırımlara maruz kaldı. Bir anlaşma kapsamında ABD'nin ve uluslararası yaptırımların tamamının kaldırılmasını talep ediyor.Meclis Başkanı Muhammed Kalibaf, 10 Nisan'da yaklaşık 120 milyar dolar tutarındaki dondurulmuş İran varlığının müzakereler başlamadan önce serbest bırakılması gerektiğini söyledi.Bunun, daha önce üzerinde anlaşılan iki önlemden biri olduğunu belirtti (diğeri Lübnan'da ateşkes).Ancak Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif'in iki haftalık ateşkesi duyuran 7 Nisan tarihli açıklamasında dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmasına dair bir ifade yer almıyordu. Kalibaf'ın hangi anlaşmaya atıfta bulunduğu net değil.Trump yönetiminin, görüşmeleri başlatmak için bu denli büyük bir tavizi vermeye istekli olması son derece düşük bir ihtimal gibi görünüyor.