Almanya'da emeklilik sistemi güvence altında mı?

Aktif çalışma hayatı sonrasındaki yaşlılık güvencesi, Almanya'da uzun yıllardır tartışmalı konuların başında geliyor. Bu kez emeklilik tartışmalarını alevlendiren kişi, bizzat Almanya Başbakanı Friedrich Merz oldu.Hristiyan Demokrat Birlik (CDU) partili Merz, kısa süre önce Berlin'de Alman Bankalar Birliği'nin etkinliğinde yaptığı konuşmada, "Zorunlu emeklilik sigortası yaşlılıkta tek başına olsa olsa temel güvence olacaktır. Uzun vadede yaşam standardını korumaya artık yetmeyecektir" dedi.Bu nedenle işyeri temelli ve özel emeklilik sistemlerinde sermaye destekli ek unsurlara ihtiyaç olduğunu vurgulayan Almanya Başbakanı, "Hem de bugün büyük ölçüde gönüllülük esasına dayanan mevcut yapıdan çok daha geniş ölçüde olmalı" ifadelerini kullandı. Bu yaklaşım, gelecekte hisse senetleri ve diğer yatırım araçlarına daha fazla yönelinmesi anlamına geliyor. Ancak borsa büyük dalgalanmalara açık olduğu için bu strateji tartışmalı görülüyor. Bugün kazandıran hisseler yarın kaybettirebilir, hatta ana sermayeyi yerle yeksan edebilir. Elbette bu tablonun tersi de söz konusu olabilir.Almanya Çalışma ve Sosyal İşler Bakanı Bärbel Bas, Başbakan'ın emeklilik açıklamalarını TV programı Maischberger'de sert biçimde eleştirdi. Sosyal Demokrat Partili (SPD) Bas'a göre Merz'in sözleri, "İnsanların artık her şeyi özel olarak güvence altına alması gerekiyormuş" izlenimi oluşturdu. Pek çok kişi Merz'in açıklamalarını, "Artık devletin, doğru düzgün bir emeklilik maaşı bile veremeyeceği" şeklinde anladı.Başbakan Merz, Cumartesi günü Marburg'da bir etkinlikte yaptığı konuşmada ise kendi hükümetleri döneminde emekli maaşlarında herhangi bir kesinti olmayacağını söyledi. Merz konuşmasında zorunlu emekli sigortasının Almanya'daki emeklilik sisteminin temelini oluşturmayı sürdüreceğini vurguladı, hedeflerinin emeklilik sigortasını bir bütün olarak ele almak olduğunu ifade etti.Almanya'da emeklilik sisteminin üç ayağı bulunuyor: Zorunlu devlet emekliliği, gönüllü işyeri emekliliği ve bireysel emeklilik.İktidardaki Hıristiyan Birlik partileri (CDU/CSU) ile Sosyal Demokratlar emeklilik sisteminde reform yapılmasını planlıyor. Koalisyon ortakları arasındaki emeklilik tartışması, yakında tansiyonu daha da yükseltebilecek gelişmelerin habercisi olabilir. Çünkü koalisyonun kurduğu emeklilik komisyonunun Haziran sonuna kadar tavsiyelerini sunması bekleniyor. Geleceğe dayanıklı tüm emeklilik modellerinin temel çıkış noktaları nüfus yapısı ve yaşam beklentisi. Almanya'da da birçok ülkede olduğu gibi düşük doğum oranları ciddi mali sonuçlar doğuruyor: Daha az çalışan kişi devlet emeklilik sistemine prim ödüyor, buna karşılık emeklilerin sayısı artıyor.Peki, diğer ülkelerle karşılaştırıldığında Almanya'da emeklilerin durumu nasıl?Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD), "Bir Bakışta Emeklilik" (Pensions at a Glance) araştırmasında 38 üye ülkenin emeklilik sistemlerini inceledi. Araştırma, siyasi stratejilerin çok farklı ve birçok noktada doğrudan karşılaştırmanın zor olduğunu ortaya koydu.Sadece emeklilik maaşının, vergi ve sosyal kesintiler sonrası son gelire oranına bakıldığında Almanya yüzde 53 ile orta sıralarda yer alıyor. Bu oran, yüzde 61'lik ortalamanın belirgin biçimde altında. Fransa ve İtalya gibi nüfusu büyük diğer Avrupa ülkelerinde oran yüzde 70 ile yüzde 80'e yaklaşıyor.Ancak daha düşük ve daha yüksek örnekler de var. Estonya, Litvanya ve İrlanda'da devlet emeklilik düzeyi yer yer yüzde 40'ın altında. Hollanda, Portekiz ve Türkiye'de ise yüzde 90'ın üzerine çıkarak bunun iki katından fazla seviyeye ulaşıyor.OECD'ye göre, emeklilik finansmanında önemli bir unsur da insanların fiilen kaç yaşında çalışma hayatını bıraktığı. Almanya'da insanlar şu anda ortalama 64 yaşını biraz geçince emekli oluyor. Bu da 1964 ve sonrası doğumlular için yasal olarak öngörülen yaştan yaklaşık üç yıl daha erken anlamına geliyor. Erken emekli olanlar ise genellikle daha düşük maaş alıyor.Bazı ülkelerde ise bugün bile 67 yaşına kadar çalışmak gerekiyor. Bunlar arasında dünyanın en büyük birinci ve dördüncü ekonomileri olan ABD ve Japonya da bulunuyor. OECD'ye göre, emeklilik yaşının artan yaşam beklentisine bağlanması ve birçok ülkede yükseltilmesi genel olarak mantıklı. Yasal emeklilik sistemine ödenen prim oranları ülkeler arasında büyük farklılık gösteriyor. OECD verileri, Fransa'da gelirlerin yaklaşık yüzde 30'u, İtalya'da ise yüzde 33'ü emeklilik primi olarak kesildiğini gösteriyor. Almanya ise yüzde 18,6 ile bunun belirgin biçimde altında. Primin yarısını çalışan, yarısını işveren ödüyor.Giderek daha fazla gündeme gelen bir başka konu ise yaşlılık yoksulluğu. Almanya'da özellikle çalışma hayatında düşük gelir elde eden ve özel emeklilik için para biriktiremeyen kişiler için risk yüksek. Danimarka'da siyaset kurumu, vergilerle finanse edilen temel emeklilik maaşıyla buna karşı önlem almaya çalışıyor.Almanya'ya özgü bir durum da ülkenin doğusu ile batısı arasındaki farklar. 1990'a kadar süren devlet bölünmesi döneminde komünist Doğu Almanya'da (DDR) yaşayan ve çalışan kişiler, çalışma yılları dikkate alındığında uzun süre belirgin biçimde daha düşük emeklilik maaşı aldı. Batı seviyesine kademeli uyum ancak 2025 yılında, yani birleşmeden 35 yıl sonra tamamlandı.Bu nedenle yaşlılık yoksulluğu Doğu Almanya kökenlileri potansiyel olarak daha sık etkiliyor. Bir başka neden de DDR'deki devlet planlı ekonomisi yüzünden örneğin emeklilik fonlarına yatırım yapma imkânının bulunmamasıydı. Komünizmde, kapitalizmin aksine, hisse senedi piyasaları yoktu.