Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu temasları kapsamında; Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK), Türkiye-ABD İş Konseyi (TAİK) ve düşünce kuruluşu Atlantic Council işbirliğiyle Franklin Templeton Genel Merkezi'nde düzenlenen panelde "Enerji Vizyonu 2040" belgesini duyurdu.
Bakan Bayraktar, küresel jeopolitik krizlerin enerji koridorları üzerindeki baskılarına dikkat çekerek, arz güvenliği ile karbonsuzlaşmanın eş zamanlı yürütülmesini yeni dönemin zorunlu standardı olarak tanımladı.
Strateji belgesinin ana omurgasını, tüketim alışkanlıklarını kökten dönüştürecek elektrifikasyon hamlesi oluşturuyor. Eğitim binalarından ağır sanayiye ve toplu taşımaya kadar uzanan bu süreçte atılacak adımlar şöyle sıralandı:
- Nihai enerji tüketimi içindeki elektrifikasyon payının 2035 yılına kadar yüzde 35 seviyesine ulaştırılması hedefleniyor.
- Karayolu ulaşımında 2040 yılına kadar araç parkına dahil edilecek yaklaşık 16 ila 17 milyon yeni taşıtın 13 milyonunun tamamen elektrikli, 3 ila 4 milyonunun ise hibrit motorlu olması planlanıyor.
- Ulaşımdaki devasa elektrifikasyon talebini karşılamak üzere iletim şebekesinde dijitalleşmeye gidilecek, yüksek gerilimli doğru akım (HVDC) ana hatları kurulacak ve sınır ötesi enterkoneksiyon kapasiteleri artırılacak.
- Halihazırda yürürlükte bulunan 2020-2030 Ulusal İletim Planı'nın ardından, 2030 sonrası dönemi kapsayan üçüncü iletim planının teknik ayrıntıları kamuoyu ile paylaşılacak.
Yenilenebilir kaynaklarda ikinci planlama periyodunda yaklaşık 20 milyar dolarlık yeni yatırımla birincil enerji portföyündeki pay yüzde 15 oranında yükseltilecek. Güneş ve rüzgâr santrallerinin sürdürülebilirliği için nadir toprak elementleri başta olmak üzere kritik minerallerin tedarik zinciri yerli imkânlarla güvenceye alınacak.
Karbon nötr hedefine ulaşmada nükleer enerji temel baz yük unsuru olarak kabul edilecek. Bu çerçevede Akkuyu, Sinop ve Trakya sahalarında dörder reaktörlük büyük ölçekli santral projeleri sürdürülürken, küçük modüler reaktörlerde (SMR) asgari 5 GW kurulu güç devreye alınacak; Kanada ile teknolojik işbirliği yürütülecek ve nükleer beşeri sermayeyi güçlendirecek araştırma programları genişletilecek.
Doğal gaz küresel geçiş evresinde köprü yakıt olarak konumlandırılacak. Mevcut sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ve yüzer depolama ve yeniden gazlaştırma ünitesi (FSRU) tesislerinin kapasiteleri genişletilecek; yıllık 31 milyar metreküp tasarım hacmine sahip Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı'nın (TANAP) tam kapasite çalışması için Hazar ve Orta Doğu sahaları hatta entegre edilecek.
Irak-Türkiye (Kerkük-Ceyhan) ham petrol ve gaz hattı güneye doğru Basra'ya kadar genişletilerek Körfez kaynaklarının Türkiye transit geçişiyle Avrupa tüketim merkezlerine ulaştırılması sağlanacak.
Yüksek teknolojili enerji dönüşümünün ihtiyaç duyduğu kritik mineraller için yurt içi maden sahalarında arama ve işletme faaliyetleri hızlandırılacak; Afrika, Orta Asya ve Orta Doğu'daki ortaklıklar kapsamında ABD Uluslararası Kalkınma Finansmanı Kurumu (DFC) gibi finansman araçlarıyla ortak projeler geliştirilecek.
Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO), Boru Hatları ile Petrol Taşıma A. Ş. (BOTAŞ), Eti Maden, Elektrik Üretim A. Ş. (EÜAŞ) ve Türkiye Elektrik İletim A. Ş. (TEİAŞ) uluslararası pazarlarda operasyon yürütebilecek esnek ve teknolojik finansal yapılara kavuşturulacak:
Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı'nın toplam hidrokarbon üretimi, Sakarya Gaz Sahası'nın tam faz üretime geçmesiyle 2028'de günlük 550 bin varil petrol eşdeğerine, 2035'te ise 1 milyon varil eşdeğerine yükseltilecek.
Elektrik Üretim A. Ş. bünyesindeki portföy yeniden yapılandırılarak 15 ila 16 GW düzeyinde temiz üretim portföyü oluşturulacak ve şirket Avrupa'nın en büyük yenilenebilir enerji üreticileri arasına sokulacak.
Elektrik üretiminde sistem dengesini korumak için hidrojen yakıtına uyumlu gaz türbinleri ile kombine çevrim santralleri devrede tutulacak; üreticilerin finansal sürdürülebilirliğini sağlamak adına 2027 yılından itibaren yeni kapasite mekanizmaları hayata geçirilecek.
Babü'l-Mendeb ve Hürmüz gibi kritik deniz geçiş noktalarındaki jeopolitik risklere karşı boru hattı ağları ve kara/deniz lojistik koridorları çeşitlendirilecek.
Vizyon 2040 eylem planı, Türkiye'nin Kasım 2026'da Antalya'da ev sahipliği yapacağı 31. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Taraflar Konferansı (COP31) öncesinde, Ekim sonu veya Kasım başında resmi teknik doküman olarak uluslararası kamuoyuna sunulacak. Belirlenen takvimle, 2040'a kadar olan yatırımların tamamlanması ve 2053 karbon nötr hedefinin son 13 yıllık uygulama evresine eksiksiz girilmesi amaçlanıyor.