BM'de seçim zamanı: Guterres'in koltuğu kimin olacak?
Birleşmiş Milletlerin (BM) bir sonraki genel sekreterini belirleme süreci başlıyor. Antonio Guterres'in yerini almak isteyen dört aday bu hafta mülakata çıkacak.Uluslararası organizasyonun en tepesindeki koltuk için aday sayısı, Guterres'in seçildiği 10 yıl öncesine göre oldukça az.Şili'nin eski başkanı Michelle Bachelet üç saatlik soru-cevap oturumu için yarın 193 üye ülkenin büyükelçilerinin karşısına çıkacak ilk isim olacak. Bachelet, Latin Amerika'dan gelen üç isimden ve yarıştaki iki kadın adaydan biri.Bachelet'in ardından BM'nin nükleer kurumunun başkanı Arjantinli Rafael Mariano Grossi'nin mülakatı başlayacak.Çarşamba günü ise BM ticaret şefi Rebeca Grynspan ve ardından Senegal'in eski lideri Macky Sall soruları yanıtlayacak.2016'da son derece çekişmeli geçen yarışta 13 aday vardı. Peki ne değişti?Her şeyden önce, kutuplaşmış ve çatışmalarla sarsılan 2026 dünyası, 2016 yılındaki görece daha sakin küresel ortamdan oldukça çok farklı.2016'da Donald Trump ilk kez başkan seçilmişti. Şimdi ise Beyaz Saray'daki ikinci döneminde. Trump'ın politikaları ve geçen 10 yılda birbirini izleyen savaşlar BM'nin itibarını olumsuz etkiledi.On yıl önce BM, küresel ısınmayı sınırlamayı amaçlayan Paris İklim Anlaşması'nın sağlanmasına katkı sunmuştu. Bugün ise büyük güçler arasındaki ayrılıklar o kadar derin ki BM, küresel barış ve güvenliği sağlama yönündeki temel rolünü dahi yerine getiremediği eleştirileri ile karşı karşıya kalıyor.Bir zamanların güçlü BM Güvenlik Konseyi'nin (BMGK); Ukrayna, Gazze ve İran'daki savaşlar başta olmak üzere birçok çatışmayı durdurmak için harekete geçememesi, BM'nin rolü ve etkisine yönelik eleştirilerin daha da artmasına neden oldu.BMGK'nın daimi üyeleri ABD, Rusya, Çin, İngiltere ve Fransa'nın Genel Kurul'da seçilecek bir ismi veto etme yetkisi bulunuyor.Gelenek gereği, genel sekreterlik bölgelere göre dönüşümlü gidiyor. Avrupa'yı temsil eden eski Portekiz Başbakanı Guterres, Asya'yı temsil eden eski Güney Kore Dışişleri Bakanı Ban Ki-moon'un ardından göreve gelmişti. Ondan önce ise Afrika'yı temsil eden Kofi Annan vardı.Şimdi sıranın Latin Amerika'da olduğu değerlendiriliyor.BM kurallarına göre, adayların bir üye ülke tarafından önerilmesi gerekiyor.Bu haftaki oturumlarda dört adayın; vizyonları, küresel kriz bölgeleri ve BM'nin geleceğine dair sorularla karşılaşması bekleniyor. Ancak her türlü soru sorulabilir.74 yaşındaki Bachelet, iki dönem Şili devlet başkanlığı yaptıktan sonra BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri olmuştu. İlk olarak Şili, Brezilya ve Meksika tarafından aday gösterildi. Ancak kendi ülkesinde Mart ayında iktidara gelen aşırı sağcı lider Jose Antonio Kast, sol görüşlü Bachelet'e desteğini çekti. Buna rağmen Brezilya ve Meksika'nın desteği sayesinde yarışta kaldı.65 yaşındaki Grossi 2019'dan bu yana Uluslararası Atom Enerjisi Kurumunun direktörü ve ülkesi Arjantin tarafından aday gösterildi.70 yaşındaki Grynspan da geçmişte başkan yardımcılığı yaptığı ülkesi Costa Rica tarafından aday gösterildi ve 2021'den beri BM'nin ticaret ve kalkınma ajansının başında bulunuyor.64 yaşındaki Sall ise Burundi tarafından aday gösterildi. Ancak kendi ülkesi Senegal, Sall'ın adaylığını desteklemediğini açıkladı. Sall, yarışa Latin Amerika dışından katılan tek isim.Yarışta yalnızca iki kadın aday bulunmasına rağmen bir kadın genel sekreter seçilmesi yönünde beklenti oluşmuş durumda. Veto yetkisi bulunan İngiltere ve Fransa BM'nin başında bir kadın görmek istediklerini açıkladılar.Öte yandan ABD Kongresi'nden 28 Cumhuriyetçi isim, geçen ay ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'ya yazdıkları bir mektupta, Bachelet'i veto etmesini istedi. Mektupta Bachelet için "kürtaj yanlısı fanatik" ifadesi kullanıldı.AP / MUK,BÖ