Göle verilen maddenin adı etinilestradiol (EE2). Doğum kontrol haplarında ve bazı hormon tedavilerinde kullanılan bu sentetik östrojen, insan vücudundan atıldıktan sonra kanalizasyon yoluyla nehirlere ve göllere ulaşabiliyor. Araştırmacılar da doğada karşılaşılabilecek seviyelerin gerçek bir gölde balıkları nasıl etkileyebileceğini görmek istedi.
Deney Kanada'nın kuzeybatı Ontario bölgesindeki Experimental Lakes Area'da gerçekleştirildi. Araştırmacılar gölün suyuna litre başına yaklaşık 5-6 nanogram EE2 gelecek şekilde sentetik östrojen ekledi. Bu miktar son derece düşük olmasına rağmen zaman ilerledikçe balıklarda belirgin değişiklikler görülmeye başladı.
Araştırmanın merkezinde küçük bir tatlı su balığı olan fathead minnow türü vardı. Bu türde erkek balıklar üreme döneminde yuva kuruyor, dişilerin bıraktığı yumurtaları koruyor ve yuvaya yaklaşan diğer balıkları uzaklaştırıyor.
Bilim insanları başlangıçta hormonun erkek balıkları daha sakin hale getirebileceğini düşünüyordu. Gerçek göldeki sonuç ise bunun tam tersi oldu. Erkek balıkların yuvalarının çevresinde daha fazla balık toplanmaya başlayınca, yuva sahibi erkekler onları uzaklaştırmak için daha sık saldırgan davranışlar sergiledi.
Bunun başka bir sonucu daha vardı. Erkekler sürekli diğer balıkları kovalamak zorunda kaldığı için yumurtalarının başında daha az zaman geçirmeye başladı. Araştırmacılar 284 su altı kaydını inceleyerek erkeklerin yuva bakımının daha sık kesintiye uğradığını belirledi.
Değişiklik yalnızca davranışlarla sınırlı kalmadı. Araştırmacılar 165 yuvayı toplayarak içlerindeki yumurtaları tek tek inceledi. Hormonun etkisinin ilerlediği dönemde yuvalardaki yumurta sayısının deney öncesine göre yüzde 67 azaldığı görüldü. Karşılaştırma amacıyla takip edilen ve hormon verilmeyen diğer göllerde ise aynı düşüş yaşanmadı.
Erkek balıkların fiziksel özelliklerinde de değişiklikler görüldü. Üreme döneminde erkeklerde normalde belirginleşen bazı özelliklerin zayıfladığı, önceki çalışmaların da EE2'nin erkek balıklarda dişileşmeye yol açabildiğini gösterdiği belirtildi. Deneyin ilerleyen döneminde yuvalarını koruyan üreme çağındaki erkek balıkların sayısı da ciddi biçimde azaldı.
Araştırmacılar hormonu göle vermeyi bıraktıktan sonra da bölgeyi takip etmeye devam etti. Yıllar içerisinde erkek balıkların yeniden yuva kurmaya başladığı ve saldırganlık dahil birçok davranışın hormon verilmeyen göllerde görülen düzene yaklaştığı belirlendi.
Çalışmanın dikkat çeken sonucu ise maddenin yalnızca tek bir balığın vücudunu etkilememesi oldu. Maddenin göldeki balıkların birbirleriyle ilişkisini, yuvaların çevresindeki hareketliliği ve yavru bakımını da değiştirebildiği görüldü. Araştırmacılar, laboratuvarda birkaç balık üzerinde yapılan deneylerde görülmeyen bazı sonuçların gerçek bir göl ortamında ortaya çıkabildiğine dikkat çekiyor.