Kosova'nın eski cumhurbaşkanı Haşim Taçi çarşamba günü, ülkesinin Sırbistan'dan bağımsızlık mücadelesi sırasında işlenen savaş suçları kapsamında dört suçtan 25 yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Üç eski gerilla lideriyle birlikte yargılanan Taçi, Lahey'deki hâkimler heyeti tarafından cinayet, işkence, zalimane muamele ve keyfi gözaltı suçlarından mahkûm edildi.
Takım elbise ve kravat giyen Taçi, Mahkeme Başkanı Charles Smith'in kararı okuduğu sırada sessizce ayakta durdu.
Yargıç Smith, Taçi'nin Kosova Kurtuluş Ordusu (UÇK) bünyesinde görev yaptığı dönemde siyasi rakipler ile işbirlikçi ve hain olarak görülen sivillerin hedef alınması da dahil olmak üzere işlenen suçları teşvik etmek için "konumunu, liderliğini, otoritesini ve nüfuzunu kullandığını" söyledi.
Ancak Mahkeme Başkanı, davanın UÇK'nın meşruiyeti veya o dönemde Sırbistan'a bağlı bir eyalet olan Kosova'nın bağımsızlığını kazanma yönündeki nihai amacıyla "ilgili olmadığını" da vurguladı.
Uzun süredir beklenen karar, dört eski UÇK yöneticisi Taçi, Jakup Krasniqi, Rexhep Selimi ve Kadri Veseli'nin üç yıl süren yargılamasının ardından geldi. Savcılar, sanıkların her biri için 45 yıl hapis cezası talep etmişti.
Dört sanık da suçlamaları kabul etmedi. Krasniqi 25, Selimi 13, Veseli ise 18 yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Taçi, şubat ayında duruşmaların sonunda hâkimlere yaptığı açıklamada, "Hayatım boyunca özgürlüğü, yaşamı ve onuru savunarak Kosova halkının yanında oldum. Her zaman Batı'nın demokrasi, eşitlik ve adalet ideallerini rehber edindim," dedi.
Taçi, ağustos ayının sonunda Kosova'daki bir medya kuruluşuna yaptığı açıklamada ise tamamen beraat etmeyi beklediğini söylemişti.
Dört sanık, insanlığa karşı suçlara ilişkin altı suçlamanın tamamından beraat etti. Hâkimler, savcıların bu suçların sivillere yönelik yaygın ve sistematik bir saldırının parçası olarak işlendiğini kanıtlayamadığına hükmetti. Sanıkların çarşamba günkü karara itiraz etme hakkı bulunuyor.
58 yaşındaki Taçi, yedi yılı aşkın süre başbakanlık, ardından iki yıl dışişleri bakanlığı yaptı. Kosova'nın 2008'de bağımsızlığını ilan etmesine öncülük eden isimlerden biri olarak popülaritesi önemli ölçüde arttı.
Dönemin ABD Başkan Yardımcısı Joe Biden, Beyaz Saray'daki bir görüşme sırasında Taçi'yi "Kosova'nın George Washington'ı" olarak nitelendirmişti.
Ancak Taçi'nin imajı, Avrupa Konseyi'nin 2010 yılında yayımladığı ve organize suç ile savaş sırasında ve hemen sonrasında gerçekleştiği öne sürülen ciddi ihlallerle bağlantıları bulunduğunu iddia eden raporun ardından zarar gördü.
Eski lider ve partisi ayrıca eleştirmenler tarafından yolsuzlukla ve siyasi müttefikler arasında gücün yoğunlaştırılmasıyla suçlandı.
Ancak Taçi'nin cumhurbaşkanlığını aniden sona erdiren ve Lahey'de tutuklu kalmasına yol açan gelişme, savaş dönemine ilişkin suçlamalar oldu.
Dava boyunca Taçi'nin fotoğrafları ülke genelindeki büyük 'billboard'larda yer aldı. Destekçileri de Priştine'de düzenli olarak destek mitingleri gerçekleştirdi.
Cumartesi günü başkent Priştine'de on binlerce kişi, Taçi ve diğer sanıkların beraat etmesi talebiyle toplandı. Bu, davanın başlamasından bu yana düzenlenen çok sayıda mitingin sonuncusuydu.
Gerillalar tarafından işlendiği iddia edilen cinayet, işkence ve diğer ihlalleri kapsayan suçlamaların ciddiyetine rağmen Taçi'nin destekçileri, kendisinin ve diğer sanıkların serbest bırakılmasını bekliyordu. Olası bir dönüş için hazırlıklar da başlamıştı.
Kent meydanlarına geri sayım saatleri yerleştirilmiş, Lahey'de saat 10. 00'da açıklanması beklenen karar için geri sayım başlatılmıştı. Binlerce kişi de duruşmayı canlı yayın üzerinden izlemek üzere toplandı.
Kosova polisi büyük kalabalıkların güvenliğini sağlamak üzere hazırlık yaparken, Priştine'deki ABD Büyükelçiliği personeline gösterilerin düzenlendiği bölgelerin yakınında "zorunlu olmayan tüm seyahatlerden kaçınmaları" tavsiyesinde bulundu.
Başbakan Albin Kurti, karar öncesinde yaptığı açıklamada, "Savaşımız haklıydı, bir kurtuluş savaşıydı," dedi.
Kurti, "UÇK liderlerinin özgür bir şekilde ülkelerine ve ailelerine döneceklerine inanıyor ve umut ediyoruz," ifadelerini kullandı.
Kosova Özel Uzmanlık Daireleri (KSC), Hollanda'da faaliyet göstermesine ve uluslararası hâkimlerden oluşmasına rağmen, savaş sırasında UÇK üyeleri tarafından işlendiği iddia edilen suçları soruşturmak ve kovuşturmak amacıyla Kosova yasaları kapsamında kuruldu.
Mahkemenin kurulmasından önce Kosova'daki davalar, tanıklara yönelik yıldırma girişimleri ve siyasi müdahale iddiaları nedeniyle büyük ölçüde sonuçsuz kalmıştı.
Kurulduğu günden bu yana kamuoyunda derin tepkiyle karşılanan mahkemenin, Kosova'nın bağımsızlığını hâlâ tanımayan Belgrad tarafından sağlanan delilleri kullanması da siyasi taraflılık suçlamalarını artırdı.
AB destekli mahkemenin personelinin büyük bölümü uluslararası isimlerden oluşuyor. Bunun temel nedenleri arasında tanıkların güvenliği ve korunmasına ilişkin endişeler bulunuyor. Mahkeme, 2022 yılında gizli belgelerin sızdırılarak yayımlanması yoluyla tanıkları korkuttukları gerekçesiyle Kosova'daki bir savaş gazileri derneğinin iki yöneticisini mahkûm etmişti.
Dört sanık, Kosova ve komşu Arnavutluk'taki UÇK gözaltı tesislerinde tutulan mahkûmlara yönelik suçların yanı sıra Sırp, Arnavut ve Roman sivillerin siyasi saiklerle öldürülmesiyle ilgili suçlardan yargılandı.
İddianame, yaklaşık 13 bin kişinin hayatını kaybettiği ve 1999'da Sırp güçlerini bölgeden çıkmaya zorlayan NATO müdahalesiyle sona eren Kosova Savaşı sırasında ve hemen sonrasında işlendiği öne sürülen suçları kapsıyordu.
Savcılar, dava boyunca ülkenin bağımsızlık mücadelesi ile yargılanan isimler arasında ayrım yapmaya çalıştı.
Sanıkların avukatları ise buna karşılık UÇK'nın katı bir komuta yapısına sahip olmadığını ve üst düzey yöneticilerin suç işleyen savaşçıları kontrol edemeyeceğini veya bu kişilerden sorumlu tutulamayacağını savundu.
Taçi ayrıca adaletin engellenmesi suçlamasıyla ikinci bir davayla karşı karşıya.
Taçi, 2020'de hakkında hazırlanan iddianamenin ardından cumhurbaşkanlığından istifa ederek mahkemeye teslim olmuştu. O tarihten bu yana Lahey'de tutuklu bulunuyor.