Özer Akdemir [email protected]
Eskişehir - Türk Altın İşletmeleri tarafından Eskişehir'in Sivrihisar ilçesine bağlı Kaymaz bölgesinde yürütülen altın ve gümüş madencilik faaliyetleri için yeni bir ÇED süreci başlatıldı. Uzun süredir çevresel riskler ve sağlık sorunları nedeniyle eleştirilerin hedefinde yer alan işletme, kapasitesini artırarak bölgedeki yayılımını sürdürüyor. Proje kapsamında açık ocak üretiminin artırılması, flotasyon ünitesi ilave edilmesi ve ikinci atık depolama tesisinin genişletilmesi öngörülüyor.
Madenin bölgesel ölçekteki yayılımı incelendiğinde, mevcut faaliyetlerin yürütüldüğü alanların yanı sıra tesisin siyanürle işleme kapasitesinin ciddi oranda büyütüldüğü dikkat çekiyor. Şirket, Çanakkale Karapınar projesinden nakledilecek 2,7 milyon ton cevher ile Alpu Esence sahasından getirilecek 8,1 milyon tonluk cevheri Kaymaz'daki tesiste işlemeyi hedefliyor. Bu devasa sevkiyatlar nedeniyle mevcut 19,40 hektarlık ikinci atık depolama tesisinin alanının 46,96 hektara çıkarılması ve gövdesinin yükseltilmesi planlanıyor. Ayrıca toplam ÇED alanı da 179,47 hektardan 339,08 hektara çıkarılıyor. ÇED Dosyasında Çanakkale’deki maden işletmesine verilen “ÇED Olumlu” kararına karşı açılan davaların Danıştay’da sürdüğü belirtilerek; “Açılan davaların Türk Altın İşletmeleri A. Ş. aleyhine sonuçlanması ve söz konusu “ÇED Olumlu” kararının iptal edilmesi durumunda, kapasitesi arttırılan tesislerde “üretilmesi planlanan cevher ile Kaymaz işletmesi bünyesindeki mevcut cevher stokları ve Taşzemin’den getirilecek cevher, zenginleştirme işlemine tabi tutulacaktır” bilgisine yer veriliyor.
Maden sahasının giderek büyümesi, bölgedeki yerleşim yerlerini ve yaşam alanlarını doğrudan etkiliyor. ÇED başvuru dosyasına göre proje alanı, Kaymaz Mahallesi'ndeki en yakın konuta sadece 700 metre, Karakaya Mahallesi'ndeki en yakın birime ise 1,2 kilometre mesafede konumlanıyor. İşletme ile Karakaya köyü arasında planlanan bu kapasite artışı ve atık barajı genişlemesi, Karakaya'daki dağcılık ve tırmanma sporlarının yapıldığı kaya mesire alanını, kamp bölgelerini ve Karakaya köyünün geleceğini açıkça tehdit ediyor.
Yukarı Sakarya Alt Havzası sınırları içerisinde yer alan maden faaliyetleri, bölgenin hassas su dengesi ve tarım arazileri üzerinde ağır bir baskı oluşturuyor. Tesisin proses suyu ihtiyacını karşılamak amacıyla Çifteyatak, Kızılağıl ve Kaymazyayla yeraltı suyu kuyularından çekim yapılırken, DSİ tarafından Kaymaz Barajı'nı besleyen Kaymaz Kaynağı'ndan da endüstriyel amaçlı saniyede 7 litre su tahsis ediliyor. Tarımsal sulama için hayati önem taşıyan su kaynaklarının maden tarafından kullanılması ve yıllık yüzlerce ton sodyum siyanür ile diğer tehlikeli kimyasalların sızıntı riski, Mahmudiye-Çifteler-Kaymaz ovasındaki tarım ve hayvancılık faaliyetlerini endişeye sürüklüyor.
Eskişehir genelinde tespit edilen 231 endemik damarlı bitki türü ile çeşitli yaban hayatı unsurları sahanın etki alanında kalıyor. IUCN kırmızı listesine göre nesli tehlikede (EN) sınıfında bulunan Küçük Akbaba ve zarar görebilir (VU) statüsündeki Tosbağa gibi türlerin yanı sıra, koruma altındaki çok sayıda kuş, memeli ve sürüngen türü maden faaliyetlerinin yarattığı toz, gürültü ve habitat kaybından olumsuz etkileniyor.
Kaymaz'daki madencilik faaliyetlerine karşı bölge halkı, çevre dernekleri ve Eskişehir Büyükşehir Belediyesi tarafından uzun zamandır hukuki bir mücadele yürütülüyor. Daha önce üçüncü atık depolama tesisine verilen ÇED olumlu kararının iptali istemiyle açılan davada Eskişehir 1. İdare Mahkemesi, çevresel risklerin bütüncül değerlendirilmediği gerekçesiyle yürütmeyi durdurma ve iptal kararları verdi. Ancak Danıştay bu kararları şirket lehine bozarak projenin önünü açtı. Yaşanan süreçte bölgedeki ekolojik kaygılara karşı yargı kararları ve toplumsal tepkiler gündemdeki yerini koruyor.
31 yıldır emeğin sesi olan Evrensel, gücünü sadece okurlarından alıyor. Emeğin sesinin daha gür çıkması için sen de güç ver.
Fotoğraf: Alvin Leopold/Unsplash
Temsili görsel | Fotoğraf: Orhan Kurul/Evrensel
Fotoğraf: Bursa Büyükşehir Belediyesi
Fotoğraf: duma.gov.ru/Wikimedia Commons CC BY 4. 0