Hürmüz Boğazı’nda ticaret daraldı! Küresel ekonomide zincirleme etki
Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Kuruluşu (UNCTAD) verilerine göre, şubat ayının ilk bölümünde günlük ortalama 129 geminin geçtiği Hürmüz Boğazı’nda trafik, 28 Şubat sonrası hızla geriledi. Mart ayı boyunca geçişler savaş öncesine kıyasla yüzde 95 oranında düştü.Boğazdan geçen gemi sayısı bazı günlerde tek haneli seviyelere kadar inerken, 28 Mart’ta kaydedilen 15 gemilik geçiş, mart ayının en yoğun günü olarak öne çıktı.GEÇİŞ YAPAN GEMİLERİN BÜYÜK BÖLÜMÜ BOŞ28 Şubat-31 Mart döneminde boğazdan geçen 292 ticari geminin yarısından fazlasının boş olduğu görüldü. Yüklü gemiler arasında ise ham petrol tankerleri ilk sırada yer aldı. Bunun yanı sıra kuru yük, petrol ürünleri ve LPG taşıyan gemiler de sınırlı sayıda geçiş yaptı.Bu tablo, bölgedeki ticaretin ciddi şekilde aksadığını ve sevkiyatların büyük ölçüde durma noktasına geldiğini ortaya koyuyor.GÜVENLİ GEÇİŞ İÇİN YENİ YÖNTEMLERBölgedeki riskler nedeniyle gemilerin güvenli geçiş için farklı yöntemlere başvurduğu dikkat çekiyor. Bazı gemilerin otomatik tanımlama sistemlerinde (AIS) varış noktalarını değiştirerek “gıda taşımacılığı” gibi ifadeler kullandığı tespit edildi. Bu durum, güvenlik endişelerinin deniz taşımacılığı üzerindeki etkisini gözler önüne seriyor.İRAN PETROLÜ VE ASYA ROTASI ÖNE ÇIKIYORBoğazdan geçişine izin verilen gemilerin büyük kısmının Asya ülkelerine yöneldiği görülüyor. Özellikle petrol ve LPG taşıyan tankerlerin önemli bölümünün İran petrolü taşıdığı tahmin ediliyor.Bu süreçte Hindistan ile İran arasındaki petrol ticaretinde de yeniden hareketlenme sinyalleri geldi. Uzun bir aranın ardından İran’dan Hindistan’a petrol sevkiyatının başlaması, bölgedeki dengelerin değişebileceğine işaret ediyor.GEÇİŞ ÜCRETİ VE YENİ KISITLAMALAR GÜNDEMDEİran’da Hürmüz Boğazı’ndan geçişlere ücret getirilmesini öngören yasa tasarısının komisyondan geçmesi, belirsizliği daha da artırdı. Tasarıda bazı ülkelere geçiş yasağı uygulanması ve yaptırımlara katılan ülkelere sınırlamalar getirilmesi gibi maddeler yer alıyor.Bu düzenlemenin yasalaşması halinde, küresel ticaretin en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’nda yeni bir döneme girilebilir.ENERJİ VE GIDA FİYATLARINDA BASKI ARTIYORKüresel petrol ve LNG ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği boğazdaki aksama, enerji fiyatlarını hızla yukarı çekti. Brent petrol fiyatı bir ayda yaklaşık yüzde 50 yükselirken, Avrupa’da doğal gaz ve Asya’da LNG fiyatlarında da sert artışlar görüldü.Enerji fiyatlarındaki yükseliş, gübre üretimini de doğrudan etkiliyor. Doğal gazın temel girdi olduğu azot bazlı gübrelerde maliyetler artarken, bu durum tarımsal üretim ve gıda fiyatlarına da yansıyor.GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELER İÇİN YENİ RİSKLEROrta Doğu’nun gübre hammaddeleri ve ihracatındaki kritik rolü nedeniyle Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıklar, özellikle gelişmekte olan ülkeleri daha fazla etkiliyor. Sudan, Tanzanya, Somali, Pakistan ve Tayland gibi ülkeler için gübreye erişim ve maliyetler önemli bir risk unsuru haline geliyor.