Hürmüz Krizi Sadece Enerjiyi Değil, Gıda Güvenliğini de Tehdit Ediyor

Altın SAT, gübre ALİran savaşıyla birlikte Hürmüz Boğazı’nda yaşanan kesinti yalnızca petrol ve doğalgaz piyasalarını değil, küresel gübre ticaretini de ciddi şekilde sarsıyor. Küresel gübre arzının yaklaşık üçte birinin bu kritik geçitten sağlanması nedeniyle fiyatlar hızla yükselirken, uzmanlar önümüzdeki dönemde tarımsal üretimde düşüş ve gıda enflasyonunda artış riskine dikkat çekiyor.Birleşmiş Milletler verilerine göre, deniz yoluyla taşınan küresel gübre ticaretinin yaklaşık %30’u Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Ancak İran savaşı sonrası bölgede gemi trafiği neredeyse durma noktasına geldi.Bu durum, özellikle Orta Doğu merkezli üretime bağımlı olan gübre piyasasında ciddi arz sıkıntılarına yol açtı. Sektör temsilcilerine göre, küresel ihracatın yaklaşık %30’u fiilen piyasaya ulaşamaz hale geldi.Savaşın başlamasından bu yana gübre fiyatlarında dikkat çekici artışlar yaşandı:Orta Doğu’nun, özellikle üre ve azot bazlı gübrelerde küresel ihracatta kritik rol oynadığı göz önüne alındığında, arz kesintisinin etkisi daha da büyüyor. Uzmanlara göre krizin en kritik noktası, azot bazlı gübrelerin vazgeçilmez olması.Diğer gübre türlerinden farklı olarak:Bu nedenle arz sıkıntısı doğrudan tarımsal verimi tehdit ediyor.Azot gübreleri, mısır, buğday ve yağlı tohumlar başta olmak üzere birçok ürünün büyümesi için kritik önemde.Uzmanlara göre:Ancak etkilerin hemen değil, yılın ilerleyen dönemlerinde daha belirgin hale gelmesi bekleniyor. Mevcut stoklar kısa vadede bir tampon görevi görse de, uzun süreli kriz üretimi doğrudan etkileyecek.Analistler, mevcut krizin 2022’deki Rusya-Ukrayna savaşından daha geniş etkiler yaratabileceği görüşünde.Bunun nedeni:Özellikle sülfür piyasasında zaten var olan arz sıkışıklığı, krizin etkisini daha da artırıyor. Fatih Birol: Körfez’de 40 tesiste hasar varSorun sadece lojistik değil. Bölgedeki enerji tesislerinin zarar görmesi ve ihracat yapılamaması nedeniyle:Ayrıca Çin’in iç piyasayı korumak için gübre ihracatına sınırlama getirmesi, küresel arz sıkıntısını daha da derinleştiriyor.Uzmanlar, mevcut stokların kısa vadede gıda krizini önleyebileceğini ancak orta vadede ciddi riskler oluştuğunu belirtiyor:Özellikle gelişmekte olan ülkeler daha büyük risk altında:Bu ülkeler, artan maliyetleri karşılamakta zorlanabilir ve gıda güvenliği açısından daha kırılgan hale gelebilir.ABD gibi büyük tarım üreticileri bile tamamen izole değil:Nitekim ABD’de 50’den fazla tarım grubu, artan gübre ve yakıt fiyatlarına karşı hükümetten destek talep etti.Bakan A Bayraktar: “Kriz Sürerse 620 Milyar TL Ek Kaynak Gerekebilir”Mart enflasyonu için ilk tahmin geldiABD Başkanı Donald Trump’ın İran ile anlaşmaya yakın olunduğu yönündeki açıklamaları Tahran’da karşılık bulmazken, küresel piyasalar ateşkes ihtimalini fiyatlamaya başladı.… Faizler son 1,5 yılın en hızlı yükselişini kaydederken, piyasalar artık Fed’in faiz indirimlerinden çok, faiz artırımı ihtimalini fiyatlamaya başladı.Bankacılık sektörü beklentileri aşarken, banka dışı şirketlerde maliyet baskısı ve zayıf talep öne çıkıyor.“Hayır” cevabı, kıtanın dört bir yanını sarıp sarmalamış olan otokratik/faşizan eğilimlere sert bir tokat, aşırı sağın ustalıkla kurduğu “kaçınılmaz gidişat” söylemine ve bu yöndeki çabalara karşı aniden çekilen bir el freni.Orta Doğu’da tırmanan jeopolitik gerilim, petrol ve gaz arzından sonra şimdi de modern dünyanın “görünmez can damarı” olan internet altyapısını… Orta Doğu’daki çatışmaların ortasında, küresel petrol ticaretinin kalbi olan Hürmüz Boğazı’nın geleceği tahmin piyasalarında karamsar bir tablo çiziyor. Yatırımcılar, boğazın… Altındaki gerileme rezervlerin dolar değerini aşağı çekti Net yabancı para pozisyonu bir günde 14,6 milyar dolar azaldı Savaşın başından bu yana toplam düşüş 50 milyar dolara ulaştıPetrodolar devri bitti mi, yoksa bir savaş daha mı gerekli?TCMB İran Savaşı'nda en kötü senaryoya hazırlık yapıyorİşlem hacmi 141 milyar TL seviyesine gerilerken, piyasada "tepki yükselişlerinin satış fırsatı olarak kullanıldığı" bir görünüm hakim.Resmi kaynaklar ciddi bir üretim sorunu olmadığını belirtirken, sahadaki tablo farklı bir hikâye anlatıyor: Altını olan kazanıyor, almak isteyen ise kuyruğa giriyor.