IEA Başkanı Fatih Birol: Enerji haritası yeniden çizilecek, fiyat değil güven belirleyici olacak

Merve YİĞİTCAN / Yener KARADENİZTÜSİAD tarafından gerçekleştirilen yılın ilk Yüksek İstişare Konseyi toplantısının onur konuğu olan Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol, Hürmüz krizi ile başlayan enerji krizinin etkileri ve bunun enerji sektöründe yol açtığı dönüşümü örnekler ile anlattı.Hali hazırda Hürmüz ile ilgili anlaşma şartlarının oluştuğuna yönelik haberlerin geldiğini anlatan Birol, anlaşma sağlanamaması halinde bu ay sonunda dünyanın kırmızı alarm durumuna geçmek durumda kalacağını vurguladı. Hürmüz konusunda anlaşma sağlansa da artık “vazonun kırıldığını” dile getiren Birol, “Bu vazoyu eski haline getirmenin imkanı yok. Artık tüm aktörler, üreticiler, tüketiciler ‘Hürmüz bir kere kapandı bir daha kapanabilir’ endişesi taşıyor. Bu kafalara yerleşti. Bu durum enerji piyasalarında çok ciddi çalkantıya yol açtı. Şimdi birçok ülke enerji stratejilerini, politikalarını gözden geçirmeye başladı” dedi.Enerji piyasasında ciddi dönüşümler yaşanmaya başladığını dile getiren Birol, şöyle devam etti: “4 sene öncesine kadar enerjinin iki şah damarı vardı. İlki Rusya’dan Avrupa’ya giden boru hatları, ikincisi de Hürmüz Boğazı idi. İkisi de şu anda kapalı durumda. Avrupa çok kısa sürede enerjisinin yüzde 38’ini Rusya’dan alıyordu şu anda yüzde 5’e indirdi. 2027’de sıfıra inecek. Bu büyük bir başarı. Bu kadar kısa sürede bu değişim bir başarıdır. İkinci şah damarı olan Hürmüz’ün yine kesilme ihtimali var. Bu ikisi son derece önemli bir kavram ve enerji piyasalarının gündeminin tepesine konuldu” diye konuştu.Şimdi enerji piyasalarının en önemli konusunun artık güven olduğunu dile getiren güven, daha önce ülkelerin daha ucuz hangisi diye bakarken şimdi daha güvenilik hangisi diye bakmaya başladığını vurguladı. Güven, “Artık insanlar risk yoksa daha pahalıya alırım diye bakmaya başladı. Güven önemli. Bu birçok işte anlaşmada son derece önemli bir etken haline gelecek. Bazı ülkeler enerji satabilir ama artık insanlar mümkün olduğu kadar çeşitlendirmeye, tek bir yere bağlanmamaya dikkat edecekler, ediyorlar” şeklinde konuştu.Savaşın başladığı dönemden bu yana piyasalarda gerçekleşen olaylara da değinen Birol Güven, şöyle devam etti: “Ortadoğu’da risk algısı ciddi bir şekilde arttı. Çok zaman geçecek ki bu algı düşsün. Suudi Arabistan ve BAE yıllarca petrol ve doğal gazlarını Hürmüz’den geçebilirlerdi. Şimdi çok ve büyük bir şekilde alternatif boru hatları kuruyorlar Hürmüz’ü by-pass etmek için. İkinci reaksiyon birçok ülke şimdiye kadar gözde olmayan ve ekonomik olduğu düşünülmeyen yerli fosil yakıtlara acaba mı diye bakmaya başladılar. Üçüncü refleks ise güvende olduğu, kimseye sorun çıkarmayacağı adledilen ülkelerde önemli projelere başladılar. En önemli konu elektrifikasyonda olacak. Yenilenebilir enerji hızlı büyüyor. Geçen sene dünyada inşa edilen tüm enerji santrallerinin yüzde 75’i GES başta olmak üzere yenilenebilir enerji idi. Artı nükleer hamle yapılıyor. Bu da hızlanacak. Bataryalarda da ciddi bir ivme kazanacak. Bu yeni bir enerji haritasının çizilmesine vesile olacak bu kriz.”Dünyanın artık yeni bir elektrik çağına girdiğini ve bunu 2,5 sene önce dile getirdiğini hatırlatan Güven, “Rakamlara baktığımızda elektrikteki büyüme herşeyi domine ediyor. elektrik talebi dünya enerji talebinin 3 kat hızlı büyüyor. Bunun nedeni elektrikli arabalar ki 5 sene önce satılan her 100 aracın 5’i elektrikli iken bugün bu rakam 30 oldu. çünkü çok ucuz. Otomotiv sektörüne muazzam bir dönüş bar. İkincisi yapay zeka. Orta ölçekli bir veri merkezi 100 bin kişilik enerji tüketiyor. Üçüncüsü de klima sayısının hızlı bir şekilde artıyor olması. Şu anda Japonya ya da ABD’de evlerin yüzde 90’ında klima var. Ama Nijerya’da yüzde 5. Hindistan’da yüzde 20, Endonezya’da yüzde 18. İnsanlar para geçince eline konfora nem veriyor. Bu üç şey elektrikli araba yapay zeka ve klima sayılarının artması elektrik çağına girdiğimizi gösteriyor. Bu da birçok çarpanı da beraberinde getirecek.”Öte yandan türkiye’de düzenlenecek COP 31’ie de değinen ve bunun önemine vurgu yapan Güven, “İklim değişikliği konusunda çok garip bir çelişki var. Dünyadaki iklim olaylarının hem sayısı hem de şiddeti artarken iklim değişikliğine olan ilgi azalıyor. Tersi olması lazım. COP31 Türkiye’de olacak ama bunun farkında değiliz. Muazzam bir fırsat olacak bu. 80-90 hükümet ve devlet başkanı gelecek. 10 binlerce iş insanı akademisyen, bakan gelecek” diye konuştu.