İran savaşı sonrası AB'de fosil yakıt ithalatı düştü, üç ülke hariç

İran'a karşı savaşın başlamasından bu yana 100 gün geçti, dünya zamanımızın en büyük fosil yakıt şoklarından birine sürüklendi. Avrupa'daki yenilenebilir enerji patlaması, kıtanın Hürmüz Boğazı üzerindeki İran baskısı nedeniyle dalgalı kalmaya devam eden yükselen petrol ve gaz fiyatlarından korunmasına yardımcı oldu; yalnızca güneş enerjisi Avrupa'ya 2 Haziran itibarıyla 12,8 milyar avro kazandırdı.Bununla birlikte AB, hâlâ fosil yakıt ithalatına milyarlarca avro harcıyor ve en büyük iki sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tedarikçisi olan ABD ile Rusya'ya bağımlılığını artırmış durumda.Enerji Ekonomisi ve Finansal Analiz Enstitüsü'nün (IEEFA (kaynak İngilizce)) yeni analizine göre, Mart ayından bu yana AB'nin LNG ithalatı yüzde 1,2 azaldı ve düşmeye devam ediyor. Birleşik Krallık'ta ise aynı dönemde LNG ithalatı yüzde 20 geriledi. İkisi birlikte ele alındığında bu, toplamda yüzde 3'lük bir azalma anlamına geliyor."AB, 2022'de LNG ithalatını artırma yönündeki kararının artık sürdürülebilir olmadığını fark etti" diyor IEEFA enerji analisti Ana Maria Jaller-Makarewicz. "Arz kısıtları LNG ithalatının azaltılmasına yol açtı; bu da Birliğin enerji güvenliğini tehlikeye atmamak için gaz talebinin daha da düşürülmesine duyulan acil ihtiyacı ortaya koyuyor."Jaller-Makarewicz'e göre, birçok AB üyesi son fosil yakıt krizine LNG ithalatını sınırlayarak yanıt verirken, diğerleri bunları artırarak "risklerini daha da derinleştirdi". Almanya'nın LNG ithalatı Mart-Mayıs 2026 döneminde yıllık bazda yüzde 72 artarak AB ülkeleri arasında en keskin artışı kaydetti. 2030 emisyon hedefini kaçırma riski bulunan İtalya ile Belçika da son bir yılda LNG ithalatını artırdı. IEEFA'nın analizi, Orta Doğu'daki savaşın ilk 100 günü boyunca ABD ve Rus LNG'sine bağımlılığın sürdüğünü de ortaya koydu.Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanmasının ardından Avrupa'nın Katar LNG'si ithalatı düştü. Buna karşın Mart-Mayıs 2026 döneminde AB'nin yıllık bazda LNG ithalatı diğer tüm büyük tedarikçilerden arttı: ABD'den yüzde 5, Cezayir'den yüzde 11, Rusya'dan yüzde 25 ve Norveç'ten yüzde 84 yükseldi. Bu dönemde AB'nin LNG ithalatının yüzde 60'ı ABD'den geldi; bu oran, geçen yılın aynı döneminde yüzde 56 idi.Fosil yakıt ithalat maliyetlerindeki artış ve üye ülkelerin aldığı 210'dan fazla acil önlem, savaş nedeniyle AB'nin hanesine 60 milyar avroluk bir enerji faturası yazdı."Bunun yüzde 5'inden azı (2 milyar avro) enerjiye bugün maruziyeti azaltan ve yarın için dayanıklılık inşa eden yapısal tek yatırım olan elektrifikasyon önlemlerine gitti" diyor Avrupa düşünce kuruluşu Jacques Delors Enstitüsü araştırmacısı Alice Moscovici.Yerli yenilenebilir kaynaklar, AB'nin fosil yakıtlara bağımlılığını azaltmanın en iyi yolu olarak sık sık öne çıkarılıyor. Geçen yıl temiz enerji, başta güneş ve rüzgar olmak üzere kirletici ithalatını azaltarak AB'ye 51 milyar avro kazandırdı. Avrupa hanehalkları da hızla yükselen enerji fiyatlarından korunmak için elektrifikasyona yöneliyor. Fransa, Almanya ve Polonya'da ısı pompası satışları yılın ilk aylarında yüzde 25 arttı; Birleşik Krallık enerji şirketi Octopus Energy ise martın ilk üç haftasında satışlarının bir önceki aya göre aynı döneme kıyasla yüzde 51 yükseldiğini bildirdi.Avrupa genelindeki birçok otomobil platformu elektrikli araçlara (EV) yönelik ilgide sıçrama yaşarken, Birleşik Krallık hükümet verileri Mart 2026'da 27 binden fazla güneş enerjisi kurulumu tamamlandığını ve bunun 2012'den bu yana kaydedilen en yüksek aylık sayı olduğunu gösteriyor."Ulaştırma, ısıtma ve sanayide elektrifikasyona geçişi hızlandırmak, ithal yakıtlara bağımlılığı azaltmak ve dayanıklılığı güçlendirmek için hayati önem taşıyor" diyor Elektrifikasyon İttifakı Direktörü Adrian Hiel."Bunun işe yarayacak olmasının sebebi, hanehalkları ve işletmelerin her yıl onlarca milyar avro tasarruf edecek olması."Elektrik fiyatı, pek çok AB ülkesinde, merit order ilkesi olarak bilinen mekanizma nedeniyle hâlâ dalgalı fosil yakıtlara bağlı. Bu mekanizma, elektrik fiyatlarının talebi karşılamak için devrede olması gereken en pahalı santral üzerinden belirlenmesini sağlıyor.Ancak yenilenebilir enerji yatırımları bu ilkeyi kırmaya başlayarak Avrupalıları fosil yakıt şoklarından daha fazla koruyor ve enerji faturalarını daha istikrarlı tutuyor."2026 yılının ilk beş ayında elektrik üretim karışımında fosil yakıt payı düşük olan ülkelerde gaz ve elektrik fiyatları arasında daha elverişli bir oran oluştu" diye açıklıyor Avrupa İklim Nötrlüğü Gözlemevi'nden sektör uzmanı Aneta Stefańczyk."Farklar büyük: Elektrik-gaz fiyat oranı, İtalya veya Polonya gibi fosil yakıtlara daha bağımlı ülkelere kıyasla İspanya'da iki kattan fazla daha düşük". Enerji düşünce kuruluşu Ember'e göre, İspanya'da elektriğin yüzde 75'i 2025'te düşük karbonlu kaynaklardan üretildi; bu oran, yüzde 71 olan AB ortalamasının üzerinde.