İran'daki savaş Asya'ya ağır geldi: İnsanlar petrol için birbirlerini öldürüyor
Asya'nın çeşitli bölgelerinde İran'daki savaş nedeniyle yoğunlaşan yakıt kıtlığı sebebiyle hırsızlık ve cinayet vakaları arttı.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik savaşının yarattığı ekonomik deprem özellikle Asya'da hissediliyor.
Bangladeş’te yakıt çeteleri gece yarısı yakıt nakliye araçlarına baskınlar düzenleyerek yakıt çakıyor. Hindistan ve Pakistan'da da benzer olaylar yaşanırken bazı vakalarda cinayetler de yaşanıyor.
Arz eksikliği öfke dolu saldırılara yol açıyor. Filipinler'de binlerce ulaşım işçisi dizel fiyatlarını protesto etmek için greve gitti. Vatandaş ise petrol fiyatları sebebiyle yaşanan tartışmalardan sonra birbirine girdi.
Asya hükümetleri Orta Doğu petrol ithalatını ikame etmek için mali rezervlerini tüketiyor. İran ise misilleme olarak sevkiyatları engelliyor.
Birçok ülke enerji arzını sabit tutmak için spot piyasadan pahalı alımlar yapıyor. Fiyat şokları sübvansiyonlarla yumuşatılmaya çalışılsa da Asya halklarının canı burnunda.
Washington ile Tahran arasındaki müzakerelerin ilerlemesine dair belirsizlik sürüyor. Amerika Birleşik Devletleri'nin kara istilasına hazırlandığına dair işaretler var.
Analistler bu çabaların sürdürülebilir olmayabileceği konusunda uyarıyor. Petrol dalgalanması gıda maliyetlerini de artırırken yakıt fiyatlarındaki artışlar toplumlarda şiddeti teşvik ediyor.
Sübvansiyonlar gibi korumalar geri çekildiğinde risk daha da büyüyor. Profesör Idean Salehyan petrol fiyatlarının varil başına 100 doların üzerinde kalmasının kronik istikrarsızlığa yol açabileceğini belirtti.
Düşük gelirli ülkeler en savunmasız kesimi oluşturuyor ancak zengin uluslar da bu durumdan muaf değil.
Avustralya'da yakıt hırsızlığı bazı bölgelerde yüzde 50 oranında arttı. Fransa'da kamyon şoförleri ek yardım talep etmek için büyük şehirlerde ablukalar kuruyor.
Bangladeş gibi yoksulluk oranının yüksek olduğu ülkelerde güvenlik riski zirveye ulaşıyor. Enerjisinin yüzde 95'ini ithal eden ülkede savaş nedeniyle tıkanan Hürmüz Boğazı'ndan geçen sevkiyatlara büyük bir bağımlılık söz konusu.
Hükümet arzı sabit tutmaya çalışsa da panik alımları istasyonları boşaltıyor. Yasa dışı stokçuluk yapan gruplar durumu daha da kötüleştirdi.
Yakıt almak isteyen sürücüler millerce uzanan kuyruklar oluşturuyor. İstasyonlar birkaç saat içinde kuruyor. Bu durum halk arasında büyük bir paniğe neden oluyor.
Bangladeş genelindeki akaryakıt istasyonlarından her gün saldırı haberleri gelmeye başladı. Ülkenin kuzeyinde bir grup motosikletli bir çalışanı hastanelik edene kadar dövdü.
Başkent Dakka'nın doğusunda yakıt alamayan sürücüler çalışanları kanala sürükledi. Narail bölgesinde bir kamyon şoförü istasyon müdürü Nahid Sardar’ı kasten öldürmekle suçlanıyor.
Güvenlik kamerası kayıtları şoförün sekiz saat bekledikten sonra müdürü ezdiğini gösteriyor. İstasyon sahibi teslimatların savaşın başından beri tutarsız olduğunu belirtiyor. Şiddetin boyutu geçmişteki hiçbir toplumsal huzursuzluk dönemine benzemiyor.
Bangladeş hükümet, yakıt miktarını kısıtlayan sınırlamalar getirdi. İçişleri Bakanlığı depoları korumak için paramiliter bir güç görevlendirirken Adalet Bakanlığı stokçuları yargılamak üzere mobil mahkemeler gönderiyor.
Bazı yasa dışı stoklar ele geçirildi. Savaş süresiz olarak uzarsa halkı enflasyon baskısından korumak zorlaşacak.
Ülke doğal gaz sübvansiyonu için bir yıl öncesine göre üç kat daha fazla ödeme yapıyor. Dünya Bankası gibi kurumlardan 2,5 milyar dolardan fazla yeni finansman aranıyor. Fiyatlar yüksek kalırsa ithalat azalacak veya fiyatlar artacak.
Endonezya ve Pakistan gibi ülkeler de benzer bir uçurumun kenarında duruyor. Endonezya sübvansiyonları sürdürüyor ancak açık büyüdükçe bu zorlaşıyor.
Geçmişte bu ülkede fiyat şokları nedeniyle isyanlar çıkmıştı. Pakistan’da petrol bayileri halkın her an şiddete başvurmasından endişe duyuyor.
Sialkot kentinde bir çalışan yakıt talebini reddettiği için vurularak öldürüldü. Enerji krizi uzadıkça maliyetler çatışmanın merkezinden uzak yoksul ülkeler tarafından karşılanıyor. Bangladeş hükümetinin reform ve altyapı planları bu süreçte tamamen rayından çıktı.