Jíbaro Taínolar da Bad Bunny'nin Casita sahnesinde dans etti

Bu haftanın toplumsal tartışması bu kez İspanyolca yapılan müziğin büyük fenomenini saran polemik etrafında dönüyor gibi görünüyor. Elbette sözünü ettiğimiz, Bad Bunny olarak tanınan Benito Martínez Ocasio’nun Casita’sı; konserinin, çok sayıda kamuoyunca tanınan ismin (yakın zamana dek çoğunlukla kadınların) kameralar karşısında canlı olarak dans ettiği bölümü.Bu etkinlik, Paula Fraga gibi muhafazakâr feministler tarafından (orada görünen izleyici kadınlar -Marta Ortega, Ester Expósito...- nesneleştiriliyor mu?) eleştirilirken, Ana Requena ya da Alejandra Martínez gibi gazeteciler tarafından savunuluyor. Bu isimler, feminizmin çelişkilerini araçsallaştırmak amacıyla bunlara dikkat çekmek isteyen bir kesim olduğunu ve özellikle de, her ne kadar gitgide azalsa da bugün hâlâ küçümsenen bir tür olan reggaetonun konserlerine giden kadınlara odaklanıldığını savunuyor.Tartışmanın merkezinde ise, süregiden ideolojik çekişme tarafından gölgede bırakılan fiziksel yapı, yani evin kendisi var. Ve turne projesinin her ayrıntısında olduğu gibi, 'Debí tirar más fotos' kapsamında bu yapının da Boricua ya da Porto Rikolu kimliğiyle bağlantılı güçlü bir hak talebi ve kimlik vurgusu taşıyan bileşeni bulunuyor.Karayip adası, “Estado libre no asociado” statüsüyle Amerika Birleşik Devletleri’ne bağlı; bu, hem 'DTMF' parçalarında hem de Bad Bunny’nin kamusal söyleminde ele alınan bir konu. Bu statü, pratikte, yurttaşlarının federal bir ABD vatandaşına kıyasla daha az hakka sahip olması anlamına geliyor: başkanlık seçimlerinde oy kullanamıyorlar, Kongre’de oy hakkına sahip bir temsilcileri yok ve adanın bağımsızlığını savunan çok sayıda aktivist hapse atılmış durumda.'Architecture Digest'in aktardığına göre söz konusu yapı, albümle aynı adı taşıyan kısa filmin çekildiği, adanın doğu kıyısındaki Porto Riko yerleşimi Humacao’da bulunan gerçek bir eve dayanıyor. Kentin marşı, öyküsünün hem adanın yerli halkı Taínolarla hem de 19. yüzyıla dek süren Afro-Karayip nüfusunun diasporası ve köleleştirilmesiyle nasıl bağlantılı olduğunu açık biçimde ortaya koyuyor.Bugünkü Humacao, 1722 yılında, eski Macao’nun harabeleri üzerine, Kanarya Adaları’ndan gelen sömürgeciler ile adanın merkezindeki dağlık bölgeden olan jíbaro Taínolar tarafından kuruldu. Adını, İspanyollara karşı savaşan son yerli önderlerden biri olan Jumacao’dan alıyor. Onun torunları, Kanaryalıların gelişinden sonra da bu mücadeleci geleneği sürdürdü ve tarım arazilerinin yeniden dağıtılmasına karşı çıktı.18. yüzyıla kadar görece yalıtılmış olması, kente özgü bir mimari ortaya çıkardı. Humacao’nun kentsel planlaması, tarihçi Norma Medina’nın da anlattığı gibi, meydan-kilise eksenine dayanan ve 'Leyes de Indias' adı verilen sömürge yasalarıyla belirlenen ızgara plana uyuyor; ancak sakinleri, saz, kiremit ve yerel ağaç gibi malzemeleri kullanmayı sürdürdü.19. yüzyıldan itibaren, kısmen Latin Amerika genelinde yalnızca Porto Riko’yla sınırlı olmayan siyah köle emeğine dayanan şeker ticaretindeki refah sayesinde, Avrupa neoklasik üslubuna özgü moloz taş duvarcılık gibi unsurlar kullanılmaya başlandı. Bu tarz, belediye binası, hapishane, karakol ya da mezarlık gibi kamu yapılarında benimsendi.22 Eylül 1898’den itibaren Humacao’nun idaresi İspanya’dan Amerika Birleşik Devletleri’ne devredildi; bu süreç, dönemin İspanyolca konuşanları tarafından, Filipinler ve nihayetinde Küba gibi diğer kolonilerin kaybıyla bağlantılı olarak “98 Felaketi” diye anılıyor ve tam bağımsızlığına hiç kavuşamayan adanın statükosunu ve mimari gelişimini değiştirdi.Taíno-İspanyol-Afro-Amerikan unsurların bu bileşimi sayesinde, Casita’nın yaratıcısı Mayna Magruder Ortiz, Bad Bunny ekibinin başlangıçta yalnızca uzun metrajlı film için düşündüğü Humacao yapılarının bundan çok daha fazla potansiyel taşıdığını fark ediyor.Turne için klipteki evi yeniden tasarlarken ilhamı, AD’nin aktardığı üzere, 19. yüzyıl mirasını devralarak 1950’lerdeki Amerikalı göçmen yerleşimlerini oluşturan evlerden geliyor. Somut olarak, -inşasını Rafael Pérez’in başında olduğu ekibin üstlendiği- yapı, adada İkinci Dünya Savaşı gazileri için planlanan ilk yerleşim olan Toa Baja’daki Levittown’ın beyaz topluluğuna ait bir konutu taklit ediyor. Füzyon üzerine füzyon.Evin iç dekorasyonu ise Antiller’den parçalarla ve Boricua sanatçılarından Lorenzo Homar (ABD’de geçirdiği ilk döneminin ardından Porto Riko Sanat Merkezi’nin kurucu ortaklarından olmuş ve “El Maestro” diye anılmıştır) ile, adını taşıyan beyzbolcu Alexis Omar Díaz’la karıştırılmaması gereken sanatçı ve duvar ressamı Alexis Díazın eserleriyle besleniyor; söz konusu beyzbolcu da zaten Humacao doğumlu.Calle 13 grubunun eski üyeleri olan Residente ile kardeşleri, şarkıcı iLe ve yapımcı Eduardo Cabra gibi diğer Porto Rikolu sanatçıların anti-sömürgeci çizgisini sürdüren Bad Bunny, İspanya ve Avrupa turnesine temmuz ortasına kadar devam edecek.