ABD’nin Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki gerilimi kalıcı bir çözüme kavuşturmak amacıyla yürüttüğü diplomatik sürece, küresel dengeleri değiştirecek stratejik bir teknoloji hamlesi eklendi. Bölgedeki barış müzakerelerinin tıkanmasını önlemek isteyen Washington yönetimi, geleneksel diplomatik vaatlerin yanı sıra küresel piyasada tedariki son derece zor olan yüksek performanslı Nvidia yapay zekâ çiplerine erişim imkanını bir teşvik unsuru olarak masaya getirdi. Bu kritik adım, gelişmiş yarı iletken teknolojilerinin artık uluslararası ilişkilerde doğrudan bir dış politika enstrümanı olarak kullanılmaya başlandığını net bir şekilde gözler önüne seriyor.
Ekonomik ve teknolojik teşvik paketinin merkezinde, Ermenistan’ın Hrazdan kentinde kurulan ve toplam maliyetinin 5 milyar doları aşması beklenen 'Firebird' yapay zeka veri merkezi projesi yer alıyor. ABD yönetiminin ihracat lisanslarındaki engelleri esnetmesiyle birlikte, bu devasa tesise Nvidia üretimi 'Grace Blackwell' ve 'Vera Rubin' serisi gelişmiş sunuculardan toplam 70 bin adet sevk edilmesinin yolu açıldı. Daha önce yalnızca 6 bin adetlik sınırlı bir grafik işlemci paketi için onay bekleyen proje ortakları, diplomatik süreçteki ilerlemeyle birlikte on binlerce yeni nesil "GB300" işlemcisine erişim hakkı kazandı.
Projenin üst yöneticisi Razmig Hovaghimian da küresel ölçekte büyük teknoloji müşterilerini bu veri merkezine çekebilmek için bölgede güvenli ve sürdürülebilir bir siyasi istikrarın oluşmasının şart olduğunu belirtiyor. Bu nedenle projenin ticari geleceği, doğrudan Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki barış anlaşmasının seyrine ve siyasi uzlaşının kalıcılığına bağlı görünüyor.
Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ın Sözcüsü, Azerbaycan ile imzalanacak barış anlaşmasının hükümetin en temel önceliği olduğunu vurgularken, yapay zeka alanında elde edilen bu yeni altyapının ülke ekonomisini yukarı taşıyacak tarihi bir kazanım olduğunu belirtti. Eski ABD Ermenistan Büyükelçisi Kristina Kvien ise Nvidia çiplerine sağlanan ayrıcalıklı erişimin, tarafları uzlaşmaya teşvik eden en güçlü diplomatik unsurlardan biri olarak öne çıktığını ifade etti.
Yaşanan bu küresel gelişme, sınır güvenliğinin ve diplomatik uzlaşıların artık geleneksel yöntemlerden ziyade milyar dolarlık teknoloji entegrasyonlarıyla korunduğu yeni bir döneme işaret ediyor. Küresel çip krizinin yaşandığı bir konjonktürde bu seviyede bir teknoloji transferi, bölgeyi bir gecede küresel bir dijital üsse dönüştürme potansiyeli taşıyor. Sonuç olarak, uluslararası diplomasinin yeni formülünün, stratejik yarı iletken tedarik zincirlerinin güvenliği üzerinden şekillendiği çok daha net bir şekilde anlaşılıyor.