Meta'ya dava dalgası: İnternette sizi kim takip ediyor?

Sosyal medyayı kullananlar, verilerinin toplandığını, analiz edildiğini ve paylaşıldığını biliyor. Özellikle de kişiselleştirilmiş reklamlar için. Ancak Facebook, Instagram gibi sosyal medya platformlarını çatısı altında bulunduran Meta bunun da ötesine geçiyor ve kendi uygulamalarından gelmeyen verileri de topluyor.Tüketiciyi Koruma Derneği'nin (VSV) Başkanı Daniela Holzinger bunu şu sözlerle anlatıyor:"Kendinizi bir mağazaya girmiş gibi düşünün. Bir çalışan fark ettirmeden omzunuza bir mikrofon takıyor ve bu cihaz dışarıda da doktor muayenehanesinde, ofiste ya da özel hayatınızda, hatta yatak odanızda yaptığınız konuşmaları ve hareketlerinizi kaydediyor. 2026 yılında internet tam olarak böyle işliyor. Meta, açıkça karşı çıkmış olsanız bile internette yaptığınız neredeyse her tıklamayı, aramayı ve alışverişi takip edebiliyor."Gerçek hayatta büyük tepki çekecek böyle bir uygulama, internette neredeyse fark edilmiyor. Oysa bu sanal mikrofonlar yıllardır internet kullanıcılarını "dinliyor". Bunun arkasında ise "Business Tools" adı verilen araçlar bulunuyor.Bunlar, Meta'nın internet sitelerinin işletmecilerine ve uygulama geliştiricilerine sunduğu, kullanıcıların göremediği yazılımlar. Meta'nın vaadi ise şu: Bu araçlar sayesinde Meta platformlarındaki reklamlar daha verimli hâle geliyor.Reklam verenler böylece Facebook veya Instagram'daki reklamlarının ne kadar başarılı olduğunu görebiliyor ve tanıtım stratejilerini buna göre uyarlayabiliyor.Tüketiciyi Koruma Derneği, Meta'nın bu uygulamasına karşı toplu dava açtı.Meta'ya karşı bireysel ve toplu davalar açan BK Baumeister & Kollegen Tüketici Hukuku Bürosu'nun yöneticisi Max Baumeister ise bu araçlardan kaçınılmasının neredeyse imkânsız olduğunu söylüyor:"Bilgisayar mühendisliği okumuş ve elinizden gelen her şeyi yapmış olsanız bile bunu engellemeniz mümkün değil."Baumeister'e göre, bundan tüm internet kullanıcıları etkileniyor; Meta hesabı olup olmaması fark etmiyor. Yani Instagram veya Facebook hesabını silmek de çözüm olmuyor.Bugün bu Business Tools araçlarına sayısız internet sitesinde rastlanıyor. Bunlar arasında çok ziyaret edilen haber ve alışveriş sitelerinin yanı sıra arkadaşlık ve erotik içerikli siteler de bulunuyor.Berlin Eyalet Mahkemesi'nin değerlendirmesi şöyle:"Tahminlere göre bu araçlar, dünya genelindeki internet sitelerinin en az yüzde 30 ila 40'ında ve Almanya'da en çok ziyaret edilen ilk 100 internet sitesinin büyük çoğunluğunda kullanılıyor."Böylece Meta'ya ait olmayan sitelerde yapılan her tıklama ve her veri girişi sonunda Meta'ya ulaşıyor; burada depolanıyor, analiz ediliyor ve kimlerle paylaşıldığı bilinmeyecek şekilde aktarılıyor.İsimler, e-posta adresleri, telefon numaraları, hobiler, medeni durum, siyasi görüşler, psikolojik sorunlar, cinsel yönelimler... Liste uzayıp gidiyor.Leipzig Eyalet Mahkemesi'nin kararında ise şu ifadeler yer alıyor:"Her kullanıcı, Instagram veya Facebook hesabıyla giriş yapmamış olsa bile üçüncü taraf internet sitelerinde dolaştığı veya bir uygulama kullandığı anda Meta tarafından bireysel olarak tanınabilir durumdadır."DW'nin soruları üzerine Meta, davalar ve veri koruma ihlali suçlamaları hakkında yorum yapmayı reddetti.Giderek daha fazla kişi bu "sanal mikrofonlara" karşı hukukî yollara başvuruyor.Bağımsız ürün ve hizmet inceleme kuruluşu Stiftung Warentest'in aktardığına göre, Almanya'da Meta'yı büyük bir tazminat dalgası bekliyor. Mart 2026'nın başına kadar yaklaşık 91 bin 500 Facebook ve/veya Instagram kullanıcısı Tüketiciyi Koruma Derneği'nin toplu davasına katıldı.Buna ek olarak 300 bin kişi daha meta-klage.de üzerinden avukatlara vekâlet vererek tazminat başvurusu yaptı.Yalnızca Almanya'da yaklaşık 50 milyon Meta kullanıcısı bulunuyor ve bunların tamamı toplu davaya katılabilecek durumda.Baumeister, ilk davaların yaklaşık yüzde 90'ını kaybettiklerini belirterek bunun nedenini şöyle açıklıyor:"Uyuşmazlık son derece karmaşık. Büyük şirketler, uzun ve çok karmaşık savunma metinleriyle mahkemelerin bu dosyalarla ilgilenme isteğini ciddi biçimde azaltmayı başarıyor."Ancak zamanla tablo değişti. Almanya'daki 22 Yüksek Eyalet Mahkemesi'nin dokuzu davaları inceledi ve davacılar lehine karar verdi. Baumeister'e göre ilk derece mahkemeleri de artık bu içtihatlara uyum sağlıyor.Stiftung Warentest ise şu değerlendirmeyi yapıyor:"Almanya'daki mahkemeler, Meta'yı şimdiye kadar yaklaşık bin davada, ikna edici gerekçelerle, 10 bin euroya kadar tazminata ve neredeyse her zaman veri depolamanın durdurulmasına ve verilerin silinmesine mahkûm etti."Ancak hükmedilen tazminat miktarları farklılık gösteriyor.Mainz ve Ellwangen Eyalet Mahkemeleri 10 bin euro tazminata hükmetti.Dresden Yüksek Eyalet Mahkemesi ise 3 Şubat 2026 tarihinde görülen dört paralel davada Meta'nın davacı başına bin 500 euro ödemesine karar verdi.Münih Yüksek Eyalet Mahkemesi ise Aralık 2025'te yalnızca 750 euroluk tazminatı uygun buldu. Bu kararlar henüz kesinleşmiş değil.Şimdi sıra Almanya'nın en üst hukuk mahkemesi olan ve yargıtay görevi gören Karlsruhe'deki Federal Yüksek Mahkeme'de (Bundesgerichtshof/BGH). Yüksek mahkemenin gelecek yıl vereceği kararın, alt mahkemeler için yol gösterici olması bekleniyor.Meta'nın veri toplama uygulamalarına karşı hukuki mücadeleyi ağırlıklı olarak Alman internet kullanıcıları yürütüyor. Avusturya'da da benzer davalar açılmış durumda.Buna rağmen Federal Yüksek Mahkeme'nin kararı, Almanya sınırlarını aşan sonuçlar doğurabilir.Baumeister, "En fazla nüfusa sahip Avrupa Birliği ülkesinin en üst mahkemesi olan Federal Yüksek Mahkeme'nin, Avrupa'daki mevzuat ve içtihat üzerinde de büyük etkisi vardır" görüşünü dile getiriyor.Davacılar açısından en olumlu senaryoda, Yüksek Mahkeme hem tazminata hükmedecek hem de Meta'nın bu kişilere ait verileri toplamayı bırakmasını isteyecek.Ancak Baumeister, yurt dışında bulunan bir şirkete karşı verilen "veri toplamayı durdurma" kararlarının uygulanmasının oldukça karmaşık olduğunu da vurguluyor.İrlanda merkezli Meta'nın Avrupa'da yılda yaklaşık 50 milyar euro, yani haftada yaklaşık bir milyar euro gelir elde ettiğini hatırlatan Baumeister şöyle diyor:"Meta süreci uzatıyor. Gerçek anlamda gözetimi sona erdirecek etkili araçlar olmadığı sürece haftada bir milyar euro kazanmaya devam ediyor ve mümkün olduğu kadar bunu sürdürüyor. Meta'nın stratejisi çok basit."Federal Yüksek Mahkeme'nin vereceği karar, Business Tools araçlarını kendi sitelerine entegre eden şirketleri de etkileyebilir.Bugüne kadar davalar ağırlıklı olarak Meta'ya karşı açılmış olsa da bu şirketlerin kendilerini güvende hissetmemesi gerekiyor. Çünkü onların iş birliği olmadan Meta'nın bu ölçekte veri toplaması mümkün değil.Baumeister bu konuda şu değerlendirmeyi yapıyor:"Avrupa Birliği Adalet Divanı, internet sitesi işletmecileri ile Meta arasında ortak sorumluluk bulunduğunu zaten tespit etti."Bu ortak sorumlular arasında çok sayıda orta ölçekli şirket bulunduğunu belirten Baumeister'e göre, olası yaptırımlar bu şirketleri Meta'dan çok daha fazla etkileyebilir."Onlar da sisteme katılmayı bırakırsa, bu sistem artık işlemez."