Ne altın ne bakır ne de petrol: 50 milyar ton tüketiliyor dünyanın en çok kullanılan kaynağı
Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP), dünya genelinde artan kum tüketiminin sürdürülebilir sınırları aştığını ve ekosistemler üzerinde geri döndürülmesi zor hasarlara yol açtığını bildirdi. UNEP verilerine göre, modern altyapı ve sanayinin temel girdilerinden olan kum, dünyada sudan sonra en çok tüketilen ikinci doğal kaynak konumunda bulunuyor.
Yayımlanan raporda, küresel olarak yılda yaklaşık 50 milyar metrik ton kum kullanıldığı belirtildi. İnşaat sektöründen gelen yoğun talep nedeniyle, yalnızca binalarda kullanılan kum miktarının 2060 yılına kadar yüzde 45 oranında artabileceği öngörülüyor. Raporda, tüketim hızının doğanın kumu yenileme sürecini geride bıraktığı ve bu durumun küresel bir "kum açığı" yarattığı vurgulandı.
UNEP/GRID-Cenevre Direktörü Pascal Peduzzi, kumun kalkınma süreçlerinde kritik bir rol oynadığını, ancak doğal sistemlerdeki işlevinin göz ardı edildiğini ifade etti. Raporda yer alan tespitlere göre, işlenerek beton, asfalt veya cama dönüştürülen kum, doğal döngüden tamamen çıkıyor. Kendi haline bırakılan kumun ise su filtreleme, nehir akışlarını düzenleme, kıyıları erozyon ile fırtınalardan koruma ve biyoçeşitliliğe ev sahipliği yapma gibi işlevleri bulunuyor.
Raporda, kum çıkarımının çevresel maliyetlerine örnek olarak Maldivler’deki Gulhifalhu arazi ıslah projesi gösterildi. Başkent Malé yakınlarında yeni yerleşim alanı yaratmayı amaçlayan proje kapsamında, Kuzey Malé Atolü’nden 24,5 milyon metreküp kum tarandı. UNEP, bu faaliyet sonucunda deniz koruma alanlarını da kapsayan yaklaşık 200 hektarlık mercan resifi ve lagün habitatının tahrip olduğunu raporladı.
UNEP’in Deniz Kumu Gözlem (Marine Sand Watch) verilerine göre, küresel ölçekte faaliyet gösteren tarama şirketlerinin yaklaşık yarısı Deniz Koruma Alanları içerisinde operasyon yürütüyor. Bu bölgelerden yapılan çıkarım, toplam küresel deniz kumu hacminin yüzde 15'ini oluşturuyor. Denetimsiz çıkarımların kıyı akiferlerinde tuzlanmaya, erozyona ve kıyı koruma hatlarının zayıflamasına neden olduğu uyarısı yapıldı.
UNEP, inşaat faaliyetlerinin tamamen durdurulması yerine kumun "stratejik bir kaynak" olarak kabul edilmesini talep ediyor. Raporda, hükümetlere ve sektöre yönelik şu çözüm önerileri sunuldu:
- Kum rezervlerinin detaylı haritalandırılması ve sıkı izleme mekanizmalarının kurulması
- Madencilik atıklarından elde edilen "cevher kumu" ve kırma taş kullanımının yaygınlaştırılması
- Geri dönüştürülmüş yapı malzemelerine geçiş yapılması
- Çıkarım izinlerinin şeffaf hale getirilmesi ve yasal mevzuatların sıkılaştırılması.