Pakistan'daki barış görüşmeleri öncesinde durum ne?

ABD ile İran arasında varılan iki haftalık ateşkesin ardından gözler İslamabad'a çevrildi. Pakistan'ın başkentinin önümüzdeki günlerde olası bir barış için görüşmelere ev sahipliği yapması bekleniyor. Ancak sağlanan ateşkesin kırılgan bir görüntü vermesi endişe yaratırken pek çok konu da henüz belirsizliğini koruyor.Beyaz Saray'a göre doğrudan müzakereler Cumartesi günü gerçekleşecek. ABD Başkanı Donald Trump, Pakistan'a Başkan Yardımcısı JD Vance, Özel Temsilci Steve Witkoff ve Jared Kushner'dan oluşan bir heyet gönderiyor.Reuters haber ajansına göre İran adına görüşmelere Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ve Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi katılacak. Bazı diğer kaynaklara göre ise heyetin yapısı şu an için belli değil.Tahran, Pakistan'daki barış görüşmelerine katılımını, İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırılarının durdurulması şartına bağladı. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, "Savaşı sona erdirmek için görüşmelerin yapılması, ABD'nin tüm cephelerde, özellikle de Lübnan'da ateşkes taahhütlerine sadık kalmasına bağlıdır" ifadelerini kullandı. İranlı yetkililer, İsrail'in saldırılarının Pakistan görüşmelerini "anlamsız" hale getirdiğini belirtiyor.İran'ın Pakistan Büyükelçisi Rıza Amiri Moghadam, X hesabından paylaştığı bir mesajda, İranlı müzakere ekibinin Perşembe akşamı İslamabad'a varacağını duyurmuş ve "İsrail rejiminin ateşkesi tekrar tekrar ihlal etmesi nedeniyle İran kamuoyundaki şüphelere rağmen (...) İran heyeti, İran'ın önerdiği on madde temelinde ciddi görüşmeler yapmak üzere bu akşam İslamabad'a varıyor" ifadelerini kullanmıştı. Ancak Moghadam, bu paylaşımını birkaç saat sonra herhangi bir gerekçe göstermeden sildi.Savaşta saldırıya uğrayan Katar gibi geleneksel arabulucuların devre dışı kalmasının ardından Pakistan arabuluculuk rolünü üstlendi. Pakistan, bağımsızlığından bu yana ABD ile yakın askerî  ve ekonomik ilişkilere sahip. Afganistan, İran, Çin ve Hindistan ile sınırları olan coğrafi konumu nedeniyle de Washington için bölgede önemli bir ortak.Aynı zamanda ülke, Tahran ile düzenli olarak üst düzey temaslar sürdürüyor. Bu sayede İslamabad iki aşamalı bir strateji üzerinde çalışabildi. Hedef barış müzakereleri idi ve bunun için öncelikle bir ateşkese ihtiyaç vardı.Berlin'deki Bilim ve Politika Vakfı'ndan (SWP) Christian Wagner, haber portalı tagesschau.de'ye verdiği röportajda, Pakistan için burada söz konusu olanın, örneğin Hindistan ile rekabet açısından sadece uluslararası imaj kazanımı değil, aynı zamanda kendi güvenlik çıkarları olduğunu dile getiriyor.İslamabad'da yüksek güvenlik önlemleri alınmış durumda. Pakistanlı yetkililerin verdiği bilgiye göre, askerler, polisler ve paramiliter birliklerden oluşan 10 binden fazla güvenlik görevlisi İslamabad'da konuşlandırıldı. Şehrin bazı bölgeleri abluka altına alındı. Cumhurbaşkanı'nın resmi konutu, Başbakan'ın ofisi, Dışişleri Bakanlığı ve yabancı büyükelçiliklerin bulunduğu özel güvenlikli bölgeye giden önemli yollar ise ulaşıma kapatıldı.Müzakerecilerin kalacağı otel de sıkı güvenlik önlemleri altına alındı. Okullar ve devlet dairelerinin ise iki gün kapalı kalması kararlaştırıldı.İsrail'in Lübnan'a yönelik yoğun saldırıları, görüşmeler daha başlamadan önce sürece zarar veriyor. İsrail'i ateşkes anlaşmasını ihlal etmekle suçlayan İran misilleme tehdidinde bulunuyor. İran Dışişleri Bakanı Arakçi, ABD'yi ateşkes ile İsrail'in devam ettirdiği savaş arasında bir seçim yapmaya çağırarak her ikisinin birden mümkün olmadığını belirtti.Ancak Lübnan'ın da ateşkes anlaşmasına dahil olup olmadığı konusunda iki taraf anlaşamıyor: İsrail ve ABD'ye göre Lübnan sürecin parçası değil. İran'ın böyle düşünmesinin bir yanlış anlama olduğunu söyleyen ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, bu ifadesiyle Pakistan'ın açıklamasıyla da çelişiyor. Zira Pakistan, ateşkesin Lübnan'ı da kapsadığını açıklamıştı. Görüşme öncesinde Tahran'nın Lübnan'ı da ateşkese dahil etmek için çaba gösterdiği belirtiliyor. Lübnan'a yönelik saldırılar nedeniyle Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiği de İran'ın açıklamalarına göre büyük ölçüde durmuş durumda. Devrim Muhafızları'na yakın İran haber ajansı Fars'ın bildirdiğine göre petrol tankerleri Boğaz'a varmadan dönüş yapmak zorunda kalıyor.Lübnan meselesi bir yana, müzakereler öncesinde pek çok konu hâlâ belirsiz. ABD her halükarda on maddelik plana onay verdi. Ancak içerik konusunda kafa karışıklığı var. AP haber ajansının verdiği bilgilere göre dil ve içerik açısından birbirinden farklı iki versiyon bulunuyor.En büyük bir anlaşmazlık konularından biri İran'ın nükleer programının sona erdirilmesi. Hürmüz Boğazı'nın açılması konusunda da taraflar arasında birbirine zıt görüşler var. Ayrıca İran, ABD savaş birliklerinin bölgeden çekilmesini, yaptırımların kaldırılmasını ve dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılmasını talep ediyor.EDINA düşünce kuruluşundan siyaset bilimci Christian Mölling'e göre ilk görüşmelerin gerçekten yapılıp yapılmayacağı da net değil. ARD televizyonuna konuşan Mölling,  "Onlara ne olabilir ki? İranlılar, ABD'nin haftalarca süren bombardımanına dayanabilecek kapasitede olduklarını gösterdi. Ve temelde fiyatı daha da artırmayı deneyebilirler" dedi.Trump'ın ise pek fazla seçeneği kalmadığını belirten Mölling, "(Savaşı) daha da tırmandırabilir ama bu bile Hürmüz Boğazı'nın açılacağı anlamına gelmek zorunda değil" ifadelerini kullandı.ABD Başkanı Trump, Amerikan birliklerini Ortadoğu'da bir barış anlaşması imzalanana kadar bölgede bırakmak istediğini açıkladı. Gemilerin, uçakların ve personelin gerektiğinde "önemli ölçüde zayıflamış bir düşmanı" yok etmek için ek mühimmat ve silahlarla yerinde kalacağını sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımla duyuran Başkan Trump, diğer yandan kalıcı bir anlaşmanın sağlanacağından ve uygulanacağından emin olduğunu belirtti.DW, dpa, AFP/ET, JD