Sahte karakollar, zorla çalıştırılan işçiler: Kamboçya'daki uluslararası dolandırıcılık sistemi nasıl çalıştı?

Kaynak, Lulu Luo/BBCGündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.Royal Hill kumarhanesinin arkasındaki altı katlı bir binanın karanlık koridorlarında ilerlerken, her kapı bambaşka bir dünyaya açılıyor.Bir odada kusursuz bir Vietnam bankası kopyası var. Bir diğerinde kendinizi Avustralya'daki bir polis karakolunda buluyorsunuz. Bir köşede Çinli bir polis memurunun gömleği asılı duruyor.Duvarlara motive edici mesajlar yazılmış. Bir tabelada Çince "Para her yerden geliyor" ifadesi yer alıyor. Yere saçılmış sahte yüz dolarlık banknotlar dikkat çekiyor.Burası, Kamboçya sınırları içinde, O Smach adlı sınır kasabasında bulunan dev bir dolandırıcılık kompleksi. Farklı ülkelerden binlerce insan burada, hayatlarının sıkı bir şekilde kontrol edildiği sert bir düzen altında çalıştırılıyordu. Amaçları, dünyanın dört bir yanındaki insanları dolandırmaktı.Aralık ayında Royal Hill, Tayland ile Kamboçya arasında kısa süreli yaşanan sınır çatışması sırasında Tayland hava kuvvetleri tarafından bombalandı. Tayland tarafı, kumarhaneden Kamboçya'ya ait insansız hava araçlarının fırlatıldığını öne sürüyor.Çalışanlar kaçarken geride yarım kalmış noodle kaseleri, yarısı içilmiş kola kutuları ve ağır bir koku bıraktı.Bugün Royal Hill boş. İçeride sadece bölgeyi kontrol altında tutan Tayland askerleri var. Bombardıman nedeniyle pencereler kırılmış, duvar ve çatılarda büyük delikler açılmış. Her yer tozla kaplı.Haberin sonuKaynak, Lulu Luo/BBCTayland ordusu bizi buraya, Kamboçya'daki dolandırıcılık endüstrisinin ne kadar büyüdüğünü dünyaya göstermek istediklerini söyleyerek getirdi. Bunun için uluslararası desteğe ihtiyaç duyduklarını ifade ediyorlar. Ancak bu durum, Aralık ayındaki hava saldırılarını gerekçelendirme amacı da taşıyor.Kamboçya hükümeti Tayland'ın kendi topraklarında bulunmasına itiraz ediyor. Ancak Tayland tarafı, ateşkes anlaşmasına göre iki tarafın da çatışmalar durduğunda bulundukları yerde kalmayı kabul ettiğini savunuyor.Royal Hill'i dikkat çekici kılan yalnızca büyüklüğü değil; Tayland kontrolü ele geçirene kadar neredeyse hiçbir şeyin bilinmiyor oluşu.Karşı tarafta bulunan O Smach Kumarhanesi daha önce haberlerde yer almıştı. Buradan kaçan çalışanlar kötü muamele gördüklerini anlatmıştı.Bu kumarhanenin sahibi Ly Yong Phat, Kamboçya'nın en tanınmış iş insanlarından biri. Eski Başbakan Hun Sen'in başında bulunduğu iktidar çevresiyle yakın ilişkileriyle biliniyor. İnsan kaçakçılığı ve internet üzerinden dolandırıcılıktaki rolü nedeniyle ABD ve diğer ülkeler tarafından yaptırıma uğramış durumda.Ancak Royal Hill'in sahibi Lim Heng çok daha düşük profilli bir isim. Hiçbir uluslararası yaptırım listesinde yer almıyor. Yine de o da Hun Sen tarafından verilen ve en az 500 bin dolar bağış yapılmasını gerektiren "Neak Oknha" unvanına sahip. Bu da onu Kamboçya'daki seçkin iş insanları grubuna dahil ediyor.Onun hakkında bilinen az sayıdaki ilginç detaydan biri ise Tayland sınırına yakın başka bir kumarhanesinin bulunduğu bölgede, Kızıl Kmerler lideri Pol Pot'un kremasyon alanını ziyaret etme alışkanlığı.Kamboçya'daki birçok zengin iş insanı, 1991'de iç savaşın sona ermesinden sonra, iktidarla kurdukları ilişkiler sayesinde geniş araziler edinerek servet kazandı. İlk başta yasa dışı ağaç kesimi ve plantasyonlardan gelir elde ettiler, ardından Çinli yatırımcıların etkisiyle şehirlerde oluşan emlak balonundan faydalandılar.Ancak O Smach gibi sınır bölgelerinde en kârlı iş kumarhanelerdi. Tayland ve Çin gibi komşu ülkelerdeki kumar yasaklarından faydalanılıyordu. Kamboçya hükümeti son 30 yılda yaklaşık 200 kumarhane lisansı verdi.Bu kumarhaneler, aynı zamanda internet üzerinden kumar işletmeleri yürüten Çinli suç örgütlerini çekti. Ancak 2019'da Çin'in baskısıyla Hun Sen internet üzerinden kumarı yasakladı. Ardından Covid pandemisi sınır geçişlerini durdurdu.Bunun üzerine suç ağları, internet dolandırıcılığa yöneldi. Dünyanın dört bir yanından gençleri cazip maaş teklifleriyle kandırarak buraya getirdiler.Bazıları dolandırıcılık yapacağını biliyordu. Bazıları ise ofis işi ya da yazılım geliştirme yapacağını sanıyordu. Ancak çoğu, buraya gelene kadar koşulların ne kadar ağır olduğunu bilmiyordu.Royal Hill'de, enkazdan çıkarılan Çince belgelerde, hedefleri tutturamayan çalışanlara verilen cezalar ayrıntılı şekilde yazıyordu.Bir gün içinde "lead" yani potansiyel kurbanla iletişim başlatamayanlara beş sopa cezası veriliyordu. Üç gün boyunca başarısız olanlar en az 10 sopa darbesi alıyordu.İş arkadaşlarıyla sohbet etmek ya da kurbanların güvenini kazanmak için kişisel fotoğraf paylaşmamak da benzer cezalarla sonuçlanıyordu.Kaynak, Jonathan Head/ BBCAğustos ayında Royal Hill'de çalışmak üzere getirilen Ugandalı genç Wilson, "Bazı insanlar elektrik verildi. Bazıları 'Kara Oda'ya konuldu. Orada korkunç işkenceler yapılıyordu" diyor.Malezya'da dijital pazarlama işi yapacağı söylenerek kandırıldığını anlatıyor. Şu anda Kamboçya'nın başkenti Phnom Penh'de bir yardım kuruluşunun desteğiyle ülkesine dönmenin yollarını arıyor.Günde 15-16 saat çalıştırıldıklarını, Çinli yöneticilerin hazırladığı senaryoları takip ettiklerini ve yapay zekâ kullanarak seslerini ve görüntülerini değiştirdiklerini anlatıyor."37 yaşında, zengin ve evlenmek isteyen bir kadın rolünü oynamanız gerekiyor. Daha yaşlı Amerikalılarla sohbet ediyorsunuz. Amaç onların size âşık olduğunu düşünmesini sağlamak. Güven kuruyorsunuz ve sonra onları yatırım yapmaya ikna ediyorsunuz."Tayland bombardımanı sırasında bile çalışmaya zorlandıklarını söylüyor:"Her patlama sesinde bina sallanıyordu. Korkudan dışarı kaçıyorduk ama sonra geri dönüp çalışmaya devam etmek zorundaydık."Farklı dillerde hazırlanmış dolandırıcılık senaryoları, kurbanlarla güven ilişkisi kurmayı ve sahte yatırımlara ikna etmeyi amaçlıyordu.Çalışanlara yönelik katı kurallar vardı. Geç kalanlara para cezaları uygulanıyordu. Tuvalete gitmek için izin almak gerekiyordu.Hatta "Çalışan Dışarı Çıkış Kayıt Formu" başlıklı belgelerde, her çalışanın tuvalette ne kadar süre kaldığı bile kaydedilmişti.Kaynak, Lulu Luo/BBCDolandırıcılık düzenekleri de oldukça detaylıydı. Sahte bir Brezilya polis karakolunun yanında, ses yalıtımlı kabinler bulunuyordu.Masalarda Portekizce yazılmış notlar vardı; dolandırıcıların kurbanları nasıl ikna edeceğine dair ipuçları içeriyordu.Sao Paulo polisinden gelmiş gibi hazırlanan sahte bir çağrı belgesi de vardı. Bu belgede bir kişi kara para aklamakla suçlanıyor, böylece kurbanların para ya da banka bilgisi göndermesi sağlanıyordu.Yıllarca Kamboçya hükümeti bu dolandırıcılık sektörüne yönelik uluslararası endişeleri görmezden geldi.2025 ABD Dışişleri Bakanlığı İnsan Ticareti Raporu, hükümeti bu sorunu ortadan kaldırmak için yeterli çaba göstermemekle suçladı. Hiçbir dolandırıcılık kompleksi sahibi ya da işletmecisinin tutuklanmadığı vurgulandı.Eylül 2024'te Ly Yong Phat'a yaptırım uygulanmasının ardından, iktidardaki Kamboçya Halk Partisi bu karara tepki göstererek ABD'yi egemenliği ihlal etmekle suçladı.Kaynak, Jonathan Head/BBCAncak bu yıl hükümet ani bir politika değişikliğine gitti. ABD, Çin ve diğer ülkelerin baskısıyla dolandırıcılık operasyonlarına karşı harekete geçildi.Polis onlarca komplekse baskın düzenledi. Başbakan Hun Manet, Nisan sonuna kadar bu sektörün tamamen kapatılacağını açıkladı.En dikkat çekici gelişme ise Ocak ayında Çin'e iade edilen Çinli iş insanı Chen Zhi'nin tutuklanması oldu.ABD ve İngiltere tarafından yaptırıma uğrayan Chen Zhi'nin geniş bir dolandırıcılık ağı kurduğu öne sürülüyordu.Kamboçya vatandaşlığı alan Chen Zhi, Hun Sen'in danışmanlarından biri haline gelmiş, banka, havayolu ve büyük emlak projelerine sahip olmuştu.Yıllarca dokunulmaz görülen Chen Zhi'nin gözaltına alınması ve Çin'e götürülürken görüntülerinin yayımlanması, sektörün üst düzey isimlerinin de hedef alınabileceği mesajını verdi.Yetkililer daha sonra, dolandırıcılık gelirlerini aklamakla suçlanan Huione Pay'in başkanı Li Xiong'u da iade etti.Kaynak, Prince Holding GroupBugün birçok dolandırıcılık kompleksi boş durumda. Yetkililer 10 binden fazla yabancı çalışanın ülkelerine gönderildiğini söylüyor. Öte yandan Wilson gibi hâlâ ülkeden çıkmaya çalışan birçok kişi var.Ancak hükümetin bu durumun Kamboçya'daki dolandırıcılıkların sonu olduğunu iddia etmesine dair şüphe için güçlü sebepler var.Uzmanlar hükümetin bu açıklamalarına temkinli yaklaşıyor. Çünkü bu tür operasyonlar "köstebek oyununa" benzetiliyor.Çalışanları başka, daha gizli yerlere taşımak oldukça kolay. Binlerce kişinin Kamboçya'da kalmayı tercih ettiği düşünülüyor.Ayrıca Chen Zhi dışında, kumarhaneler üzerinden bu sistemleri kurduğu iddia edilen zengin iş insanlarına yönelik ciddi bir işlem yapılmış değil.Ly Yong Phat, Try Pheap ve Kok An gibi isimler, uluslararası yaptırımlara rağmen Kamboçya'da yaşamlarını sürdürmeye devam ediyor.Hatta ironik bir şekilde, bu isimler dolandırıcılığı sert şekilde cezalandırmayı amaçlayan yeni yasa için oy kullanan senatörler arasında yer aldı.Royal Hill'i inşa eden Lim Heng'e gelince; Tayland ordusu sınırı geçip kumarhanesini ele geçirene kadar, dolandırıcılık ağıyla ilgili hiçbir haberde adı geçmemişti.