The Economist, "Türkiye'nin yatırım fonu fiyaskosu" başlığıyla yayımladığı analizde, Türkiye'de bazı hisse senetleri ve portföy yönetim şirketleri üzerinden kurulan mekanizmanın çöküşünü ele aldı.
Yazıda, bazı fonların ve şirketlerin olağandışı değer artışlarına dikkat çekilerek, Tera Portföy'ün ana fonunun üç yılda yüzde 60 binin üzerinde prim yaptığı, Destek Finans Faktoring hisselerinin ise halka arzının üzerinden 17 ay geçmeden yüzde 7 bin değer kazanarak borsanın en büyük ikinci şirketi konumuna yükseldiği anımsatıldı.
Bu fiyat hareketlerinin "gerçek olamayacak kadar iyi" göründüğü belirtilen makalede, "Şimdi balon patladı. Önce Tera ve diğer bazı portföy yönetim şirketleri, yatırımlarını nakde çevirmek isteyen yatırımcılara ödeme yapamadı. Ardından bazı şirketlerin yürüttüğü iddia edilen ve bir yetkilinin 'Ponzi benzeri' diye nitelendirdiği düzeneklere ilişkin ayrıntılar ortaya çıktı" ifadelerine yer verildi.
Dergi, "Ponzi" nitelemesiyle ilgili olarak Adalet Bakanı Akın Gürlek'in operasyonların başlangıcında dile getirdiği adli işlem açıklamasına işaret etti.
Analizde, krizin borsadaki derin yansımalarına değinilerek Borsa İstanbul ana endeksinin 16 Eylül'de yüzde 5'in üzerinde gerilediği, çalkantının ilk iki gününde piyasa değerinden yaklaşık 30 milyar dolar silindiği aktarıldı.
Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) ağustos sonunda tekil hisselerde yoğunlaşmayı sınırlandıran yeni kurallar getirdiğine işaret eden dergi; fon yöneticilerinin düzenlemelere uyabilmek için hızlı satışa yönelmesiyle sürecin hızlandığını kaydetti.
Analizde, SPK'nın toplam varlık büyüklüğü yaklaşık 18 milyar dolar olarak tahmin edilen 131 yatırım fonunu tasfiye etme kararı aldığı, en az 450 bin bireysel yatırımcının varlıklarını geri alabilmek için uzun süre bekleme ve birikimlerinin bir kısmını kaybetme riskiyle karşı karşıya kaldığı vurgulandı.
Haberin spotunda "Ülke, gelişmekte olan piyasa statüsünü kaybedebilir" ifadesini öne çıkaran The Economist, küresel endeks sağlayıcısı MSCI'ın haziran ayındaki uyarılarını hatırlattı.
MSCI'ın piyasa aksaklıklarına karşı harekete geçilmemesi halinde Türkiye'nin "gelişmekte olan piyasa" (Emerging Market) statüsünden "sınır piyasa" (Frontier Market) basamağına düşürülebileceğine dair sinyal verdiği aktarılan makalede; böyle bir senaryoda Türkiye'nin Romanya ve Tunus gibi çok daha küçük ölçekli ekonomilerle aynı lige gerileceği savunuldu.
Makalede, krizin makroekonomik dengeler üzerindeki etkileri de yabancı fon yöneticilerinin görüşleriyle değerlendirildi. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in 18 Eylül'deki "Sistemik risk yok" açıklamasına yer verilirken, yabancı kurumsal yatırımcıların da bu tespiti paylaştığı belirtildi.
Varlık yönetim şirketi Aberdeen'in portföy yöneticisi Viktor Szabo, dergiye yaptığı değerlendirmede "Bu durum ekonominin geneline yayılmıyor" görüşünü dile getirdi. Analizde ayrıca yatırımcıların borsadan çıktıkları fonları döviz yerine yüksek faizli Türk lirası mevduat hesaplarına yönlendirdikleri, bu sayede kur üzerinde bir baskı oluşmadığı ancak finans piyasalarına duyulan kurumsal güvenin ciddi biçimde sarsıldığı vurgulandı.