Uzmanından kritik uyarı: “Enflasyon yeniden yükselecek" | Savaş ekonomiyi vuruyor: Küresel şok kapıda mı?
Ekonomist Muhammet Bayram, küresel gelişmelerin tarım ve gıda fiyatları üzerindeki etkilerine dikkat çekti. Gübre ve üre fiyatlarındaki artışın doğrudan gıda enflasyonunu tetikleyeceğini belirten Bayram, şu ifadeleri kullandı:“Burada gübre ve üre fiyatlarının artması doğrudan gıda ürünlerinin fiyatlarını etkileyecektir. Baktığımızda gıda ürünlerinin üretilmesi için zaten payı az olsa bile bir bahane arayan üretici için de bu gerçekten güzel bir fırsat olacak. Çünkü baktığımızda gıda fiyatını etkileyen en büyük unsur işçilik oluyor. Yani tarım işçilerinin yevmiye fiyatları asgari ücretten dolayı bir hayli yüksek. Mazot fiyatları, gübre fiyatları zaten çiftçiyi zorlayan unsurlar var. Hem petrol artıyor, hem gübre fiyatları artıyor. Gübre fiyatları her ne kadar ürünlerin önüne değişse de %10'lar seviyesinde olsa bile gıda fiyatları artışı da maalesef tetikleyecektir. Bu da enflasyon içerisinde gıdanın payında yani aylıkta ve yıllıkta gıda enflasyonu payı yükseldiği için yıllık enflasyonunda ve aylık enflasyonunda maalesef arttırılmış olacak.”DEVLET DESTEĞİ: PLANLI ÜRETİME TEŞVİKBayram, devletin planlı üretime yönelik destek mekanizmasına da değinerek şunları söyledi:“Devletimiz burada planlı üretim yapan çiftçiler ile alakalı yeni bir alan açtı. Bu alanda eğer siz planlı üretim kapsamında devletin belirttiği alanlarda, devletin belirttiği ürünleri ekip biçiyorsanız mazotu tamamen devlet karşılayacak. Gübre fiyatlarının da %50'sini devlet karşılayacak. Siz burada verimli bir ova olduğunu düşünün. 'Bu ovada meyvecilik mi yapalım yoksa arpa buğday mı ekelim?' diyorsunuz, devlet 'burada bir haşhaş üret ya da burada bir ayçiçek üretimi yap' diyorsa ve çiftçi eğer bunları üretiyorsa burada ne olacak? Artık petrol fiyatları ile alakalı artış gıda fiyatını etkilemeyecek. Gübre fiyatı artışı gıda fiyatını etkilemeyecek.”KÜRESEL TİCARET VE LOJİSTİK KRİZİBayram, gübre fiyatlarındaki artışın küresel ticaret ve lojistik sorunlarla doğrudan bağlantılı olduğunu vurguladı:“Gübre fiyatlarının artması demek, petrol fiyatları gibi olmayacak. Brent petrol inerse tekrar biz indirimi göreceğiz. Biz indirimi gübre fiyatlarında kesinlikle göremeyeceğiz. Çünkü orada yüksek maliyetlerle gübreler üretildiği için gübre ve üre tamamen lojistik fiyatlarının artmasıyla bağlantılı. Şimdi dünyanın iki tane aktarım mekanizması var. Birisi Basra Körfezi, diğeri Kızıldeniz. Şimdi Bab el-Mendeb Boğazı yani Husilerin Yemen'deki olduğu bölgede kapatma tehdidi var. Basra Körfezi kapatıldı, Kızıldeniz kapatıldı. Bunların ikisi de kapanırsa rota Ümit Burnu'na kayacak. Bu da maliyetleri ciddi şekilde artıracak.”“ENFLASYON DALGASI KAPIDA”Bayram, artan maliyetlerin küresel enflasyonu tetikleyeceğini belirterek şu uyarılarda bulundu:“Gübre fiyatları, petrol fiyatları ve taşıma maliyetleri arttı. Bunların tamamı enflasyon olarak geri dönecek. Birleşmiş Milletler’in bu konuda görev gücü kurmasının nedeni de bu. Çünkü pandemiden sonra zaten enflasyonla çok mücadele edildi. Yeni bir dalga gelirse bunun altından kalkılamaz.”Küresel ekonomideki kırılganlığa da dikkat çeken Bayram, şu değerlendirmeyi yaptı:“Almanya’da bir otomobil markası üretimi bırakıp savaş ekipmanları üretmeye yöneliyor. ABD’de protestolar var. Tüm bunlar dünyayı bir çıkmaza sürüklüyor. Yüksek enflasyon Avrupa’yı bitirmekle birlikte başta ABD’yi de zorlayacak. Bu da küresel bir şok oluşturacak.”SAVAŞ VE EKONOMİ: “UZUN SÜRMESİ ZOR”Bayram, savaşın ekonomik etkileri nedeniyle uzun süre devam etmesinin zor olduğunu ifade ederek sözlerini şöyle tamamladı:“Tüm bunlar küresel ticareti derinden etkileyeceği için ben bu savaşın çok uzun sürmeyeceğini düşünüyorum. Her ne kadar ABD askerlerinin bölgeye indirileceği konuşulsa da hem Trump hem de İsrail uluslararası tepkilere daha fazla kayıtsız kalamayacaktır.”