ABD borsalarında yapay zeka rallisiyle peş peşe gelen rekorların ardından yatırımcıları tedirgin eden yeni bir gösterge gündeme geldi. Wall Street'teki borçla yatırım miktarının rekor seviyelere çıkmasının ardından gerilemeye başlaması, geçmişte büyük borsa düşüşlerinden önce görülen tabloyu yeniden gündeme taşıdı.
Yapay zeka yatırımlarının etkisiyle son yıllarda güçlü yükseliş kaydeden ABD borsalarında Dow Jones, S&P 500 ve Nasdaq Composite tarihi seviyelere ulaştı. Ancak hisse senetlerindeki yüksek değerlemelerin yanı sıra yatırımcıların borçlanarak aldığı pozisyonların büyüklüğü de piyasalardaki risk tartışmasını artırdı.
ABD Finans Sektörü Düzenleme Kurumu FINRA'nın açıkladığı "margin debt" verileri, Wall Street'teki risk iştahının ulaştığı seviyeyi ortaya koydu.
Yatırımcıların hisse senedi ve diğer menkul kıymetlerde işlem yapmak amacıyla aracı kurumlardan aldığı borcu gösteren margin debt, Haziran 2026'da 1,502 trilyon dolarla tarihi zirveye ulaştı.
Mart 2025 sonrasında hızlanan borçlanma dikkat çekici boyuta ulaştı. Margin borcu yaklaşık 14 aylık dönemde yüzde 77 artarken, yaklaşık 851 milyar dolardan 1,5 trilyon doların üzerine çıktı.
Kaldıraçlı işlemlerdeki hızlı artış, piyasalardaki yükseliş sırasında yatırımcıların daha fazla risk aldığını gösterirken, olası sert fiyat hareketlerinde kayıpların da büyümesine neden olabiliyor.
Margin borcundaki mevcut artışı dikkat çekici hale getiren unsur ise geçmişte yaşanan örnekler oldu. Son 30 yılda borçla yatırım miktarının kısa süre içerisinde yüzde 65'in üzerinde arttığı dönemlerin ardından ABD borsalarında büyük satış dalgaları yaşandı.
Dot-com balonunun patlamasından önce Mart 1999-Mart 2000 arasında margin borcu yüzde 80 yükseldi. Ardından S&P 500 yüzde 49, Nasdaq Composite ise yüzde 78'e varan kayıplar yaşadı.
2008 küresel finans krizinden önce de benzer bir hareket görüldü. Haziran 2006-Temmuz 2007 döneminde margin borcu yüzde 66 artarak yaklaşık 416 milyar dolara ulaştı. Krizin derinleşmesiyle S&P 500 Mart 2009'a kadar yüzde 57 değer kaybetti.
Üçüncü örnek ise pandemi döneminde yaşandı. Mart 2020-Ekim 2021 arasında margin borcu yüzde 95 yükseldi. Ocak 2022'de başlayan ayı piyasasında Dow Jones yaklaşık yüzde 20, S&P 500 yüzde 25 ve Nasdaq yaklaşık yüzde 33 geriledi.
Piyasalardaki asıl dikkat çekici gelişme ise rekorun ardından geldi. FINRA'nın temmuz verilerine göre margin borcu 1,502 trilyon dolarlık zirveden 1,417 trilyon dolara geriledi.
Tek aylık düşüşün yeni bir eğilimin başladığını söylemek için yeterli olmadığı belirtilirken, geçmişte margin borcundaki hızlı yükselişlerin ardından başlayan geri çekilmelerin büyük piyasa düzeltmeleriyle aynı dönemlere denk gelmesi endişeleri artırdı.
Böylece Wall Street'te tartışmalar yalnızca "yapay zeka balonu" üzerinde yoğunlaşmıyor. Yatırımcıların borçlanarak aldığı rekor büyüklükteki pozisyonların çözülmeye başlaması ihtimali de ABD borsaları açısından önemli risk başlıklarından biri olarak görülüyor.
Geçmiş veriler sert düşüş riskini ortaya koyarken, uzun vadeli yatırımcılar açısından farklı bir tablo da sunuyor.
Bespoke Investment Group'un Eylül 1929'dan bu yana gerçekleşen 27 S&P 500 boğa ve ayı piyasasını inceleyen çalışmasına göre ortalama ayı piyasası 286 gün, yaklaşık 9,5 ay sürdü. Yüzde 20'yi aşan düşüşlerin hiçbirinin 630 günden uzun sürmediği hesaplandı.
Boğa piyasalarının ortalama süresi ise 1. 023 gün olarak kayıtlara geçti. Böylece yükseliş dönemlerinin ortalama olarak düşüş dönemlerinden yaklaşık 3,6 kat daha uzun sürdüğü görüldü.
Bu nedenle margin borcundaki son hareketler Wall Street'te sert bir düzeltme ihtimalini yeniden gündeme taşırken, geçmiş piyasa döngüleri olası büyük geri çekilmelerin uzun vadeli yatırımcılar açısından yeni alım fırsatları da yaratabileceğine işaret ediyor.