Yarım asırlık Türk şirketi yabancıların eline nasıl geçti?
Lansor, Majezik, Ator, Neruda, Cempes ve Selectra gibi popüler ilaçları bünyesinde barındıran ve yılda 300 milyon kutu ilaç üretme kapasitesine sahip Türkiye'nin köklü ilaç şirketlerinden biri olan Sanovel isimli şirketin 'Londra merkezli yatırım fonu Afendis Capital Management'a satıldığı haberleri gündeme gelmişti.
Şirketin eski ortağı Zafer Toksöz ise, "Yarım yüzyıla yaklaşan birikimle oluşturulan bu değer, ne yazık ki yok pahasına yabancıların eline bırakıldı" ifadelerini kullanmıştı.
Sanovel’de daha önce kendisine ait hisseleri satan ve yönetim kurulu üyeliğinden de ayrıldığını açıklayan Toksöz, sürece dair SÖZCÜ'ye çarpıcı açıklamalarda bulundu.
Haber sitelerinde çıkan "Afendis satın aldı" iddialarına açıklık getiren Toksöz, mülkiyet yapısının nasıl el değiştirdiğini şu sözlerle anlattı:
"Sanovel Afendis’e satılmadı. 2020’de Metric Capital adlı bir fona %30 hisse verilmişti. Bu fon, nakit akışı sıkışık firmalara girip yüksek getiriyle çıkan bir yapıydı. Yanlış yönetim ve aile içi miras kavgaları nedeniyle bu fonun alacağı 5 yılda o kadar katlandı ki, bugün artık şirketin fona ait olduğunu söylemek yanlış olmaz. Afendis ise bu fonun sadece küçük bir ortağıdır."
Toksöz, şirketin kârlılığı yüksekken neden nakit sıkışıklığına girdiğine dair süreci ilk kez paylaştı. 2012 yılında babası Erol Toksöz’ün vefatıyla başlayan süreci "bir kırılma noktası" olarak tanımladı:
"Babamın vefatıyla hisselerin %51’i ev hanımı olan anneme geçti. Tecrübesi olmayan bir insanın etrafına üşüşen danışmanlar, aile içi kavgayı basına sızdırınca bankalar kredileri geri çağırdı. Şirketi kurtarmak için şahsi her şeyimi verip borçları üstlendim ancak miras hukuku öyle bir labirent ki; 2021’de annemin vefatından sonra diğer hissedarların 'daha fazlasını isterim' hırsıyla süreç tamamen kilitlendi."
Zafer Toksöz, yaşanan bu hukuk savaşının sadece bir aile kavgası olmadığını, Türkiye’nin teknolojik gücüne de darbe vurduğunu ifade etti:
"Eğer miras bölünebilseydi, bugün Arven (Türkiye’nin ilk yerli biyoteknolojik firması) 550 kişiye istihdam sağlıyor olacaktı. Borcumuzu son kuruşuna kadar ödememize rağmen hukuksuz icralar devam etti. Türkiye’nin en büyük ihracatçılarından biri olacak şirketler, maalesef bu hırslar yüzünden sistem dışına itildi."
Uzmanların sık sık dile getirdiği "kurumsallaşma" tezine karşı çıkan Toksöz, asıl sorunun hukuk sistemindeki boşluklar olduğunu savundu:
"Herkes 'kurumsallaşamadıkları için bittiler' diyor. Oysa profesyoneller bu şirketin değerini 5 yıl boyunca aslanlar gibi korudu. Sorun miras hukukunda! Trust veya foundation gibi yapılar kursanız bile, ölüm sonrası bu yapılar hukuki süreçlerle kolayca felç edilebiliyor. Bilgi ve becerisi yetmeyen mirasçılar, çevrelerindeki 'piranaların' eline düşüyor. Sonuçta kazanan avukatlar, kaybeden ise milli servet oluyor."
Sanovel ile hiçbir bağının kalmadığını belirten Zafer Toksöz, sözlerini şöyle noktaladı:
"Kumdan altın yaratan bir neslin kurduğu bu değerler çarçur olurken, kurucuların mezarda kemikleri sızlar. Takdiriilahi böyleymiş. Bakalım hayat daha neler gösterecek."