Hedefler belli, teknoloji büyük ölçüde hazır, finansman kaynakları var. Buna rağmen yeşil dönüşüm istenen hızda ilerlemiyor.
"COP31'e Doğru İş Dünyası İçin Net Konuşalım" Zirvesi'nde farklı sektörlerin verdiği mesaj aynı noktada birleşti: Ne yapılacağını değil, nasıl yapılacağını konuşma zamanı.
EKONOMİ Gazetesi'nin TÜRKONFED iş birliğiyle düzenlediği "COP31'e Doğru İş Dünyası İçin Net Konuşalım", 9 Eylül'de İstanbul Hilton Bomonti Conference Center'da gerçekleştirildi. NTV YouTube kanalında başlayan "Net Konuşalım" programını sahneye taşıyan zirvede, iş dünyası yeşil dönüşümü hedeflerden uygulamaya, finansmana, üretime ve iş modellerine taşıyabileceğine odaklanıldı.
Açılışta TÜRKONFED Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı ve Yeşil Dönüşüm Komisyonu Başkanı Onur Ünlü zirvenin hedefini "Jargondan aksiyona geçmek" olarak tanımlarken, EKONOMİ Gazetesi Koordinatörü ve Sürdürülebilirlik Editörü Didem Eryar Ünlü, "Yeni hedeflere ihtiyacımız yok. İhtiyacımız olan, verdiğimiz sözleri yatırıma, finansmana, üretime ve iş modellerine dönüştürmek" dedi.
Zirvede iş dünyası için beş somut çıkış yolu öne çıktı:
Garanti BBVA'nın ana sponsorluğundaki zirvenin oturum sponsorları TSKB, Türkiye Sigorta Birliği, Yapı Kredi ve IFAT Eurasia olurken; İDO, KKB Greeneks ve Karacasu Tekstil buluşmaya destek verdi. Zirve IC Holding ev sahipliğinde gerçekleştirildi.
EKONOMİ Gazetesi Yönetim Kurulu Başkanı Hakan Güldağ'ın yönettiği ilk bölümde, "Dünya yanarken şirket stratejisi nasıl yapılır?" sorusuna yanıt arandı. Ticarette değişen dengelerin yatırım kararlarına etkisi, bankaların geleceğedönük risk değerlendirmesi ve sigortanın ekonomik dayanıklılıktaki rolü tartışıldı.
GARANTİ BBVA GENEL MÜDÜR YARDIMCISI SİNEM EDİGE:
Bugünkü güçlü bilançonuzu beş ya da on yıl sonra koruyabilecek misiniz? Enerji ve karbon maliyetleri artabilir, teknolojiniz eskiyebilir, en büyük alıcınız sizi tedarik zincirinden çıkarabilir. Bu yüzden benzer finansallara sahip şirketlerde dönüşüm planını risk değerlendirmesinde dikkate alıyoruz. Avrupa Merkez Bankası'nın çalışmaları da ev ödevini yapan şirketlerin daha düşük maliyetle finansmana eriştiğini gösteriyor. Sürdürülebilirlikle bağlantılı kredilerde hedeflere ulaşıldığında maliyeti düşürüyor, faiz ve karbon fiyatlarındaki dalgalanmalara karşı koruma ürünleri sunuyoruz. Çimento ve demir çelik gibi sektörlere bugünden yarına "Sıfır emisyon yapacaksın" diyemeyiz; geçişi finanse etmeliyiz. İyi bir rapordan çok uygulanabilir dönüşüm planı arıyoruz. Geciktikçe maliyetiniz artıyor, hareket alanınız daralıyor.
TÜRKİYE SİGORTA BİRLİĞİ YÖNETİM KURULU BAŞKANI AHMET YAŞAR:
Sigorta artık yalnızca bir finansal enstrüman değil, ekonomik dayanıklılığın temel araçlarından biri. 6 Şubat depremlerinde bizim hesaplamalarımıza göre 106 milyar dolarlık ekonomik hasarın yalnızca 5 milyar doları sigorta tarafından karşılandı. Yaklaşık yüzde 5'lik bu oran sigortalılık oranının düşüklüğünden kaynaklandı. Oran daha yüksek olsaydı riski rensüransla dünyaya yayabilir, yeniden yapım kaynaklarının bir bölümünü kalkınmaya ayırabilirdik. Türkiye Sigorta Birliği olarak yaptığımız araştırmada katılımcıların yüzde 81,5'i sigortayı gerekli bir güvence olarak görürken, beklenmedik bir finansal şoku karşılayabileceğini söyleyenlerin oranı yalnızca yüzde 16,3. Sigortacı yatırım tamamlandığında değil, karar aşamasında devreye girmeli. İklim ve doğal afet riskleri baştan değerlendirilmeli. Sigortalanabilirlik finansmana erişimi de etkilediği için konu CEO'ların, CFO'ların ve yönetim kurullarının gündeminde olmalı.
TÜRKONFED YK BAŞKAN YARD. NERGİZ KADOOĞLU ÇİFÇİ:
KOBİ'ler ihracat pazarlarında ve tedarik zincirlerinde kalmak için dönüşmek zorunda ama büyük şirketlerle aynı kaynaklara sahip değiller. Finansmana, teknolojiye ve uzman insan kaynağına erişimde zorlanıyorlar. Bu nedenle kamunun uygun maliyetli, uzun vadeli kredi, garanti, hibe ve vergi destekleriyle yatırımları kolaylaştırması gerekiyor. Bankalar da yalnızca mevcut teminata değil, enerji verimliliği gibi yatırımların sağlayacağı tasarrufa ve nakit akışına bakmalı. Büyük şirketler ise tedarikçilerine yeni yükümlülükler getirirken teknoloji, teknik destek ve uzun vadeli alım güvencesi sunmalı. KOBİ'nin hangi yatırımla başlayacağını ve kaynağı nereden bulacağını gösteren uygulanabilir bir yol haritasına ihtiyacı var. Dönüşümü talep ediyorsak maliyetini de paylaşmalıyız.
TÜSİAD BAŞKAN YARDIMCISI FATİH KEMAL EBİÇLİOĞLU:
Yeşil dönüşümün daha hızlı ilerlemesini bekliyordum, yavaşlama görüyorum ama yön değişmedi. Avrupa ile ticaretimizi sürdürmek istiyorsak uyum zorunlu. Sanayici aynı anda Çin'in rekabet baskısını, gelişmiş ülkelerin korumacılık önlemlerini, hızlanan teknolojik değişimi ve finansman maliyetlerini gözetmek zorunda. Bu sorunları bir yapıya entegre olmadan tek başımıza çözmek yüksek maliyetli olur. Türkiye üretmeyi bilen, güçlü imalat altyapısına sahip ve Avrupa'nın yakınında bir ülke. Yakın ve güvenilir ülkelerden tedariki öne çıkaran "nearshoring" ve "friendshoring" yaklaşımlarına sarılmalıyız. Avrupa'nın bütün Akdeniz havzasını üretim üssü olarak değerlendirmesi gerektiğini düşünüyorum. Üretim, istihdam ve iklimle mücadeleyi birlikte düşünerek AB ile ortak hareket etme imkanlarını geliştirmeliyiz. Bu, AB'ye tabi olmak değil, yakınımızdaki potansiyelden yararlanmak demek.
"Yeşil dönüşüm sahada nasıl yapılır?" bölümü, EKONOMİ Gazetesi Koordinatörü ve Sürdürülebilirlik Editörü Didem Eryar Ünlü ile TÜRKONFED Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı ve Yeşil Dönüşüm Komisyonu Başkanı Onur Ünlü moderatörlüğünde gerçekleşti. İnşaat, tekstil, tarım ve deniz ulaşımındaki uygulamalar üzerinden yeşil dönüşümün sahada karşılaştığı maliyet, teknoloji ve uygulama sorunları ele alındı.
GLOBAL COMPACT TÜRKİYE YÖNETİM KURULU ÜYESİ İHSAN ERBİL BAYÇOL:
Sanayide uygulamalar arttıkça teknik olarak yapılabilir mi, ekonomik mi, güvenli mi soruları öne çıkıyor. KOBİ'lere "Dönüşün" demek yerine "Gel beraber dönüşelim" demek farklı kaynak gerektiriyor. Büyük şirketlerin tedarikçileriyle ilişkisini kurması, anlık adımlar yerine, uygulanabilir hedeflerle ortak maliyetleri paylaşabileceği örnek projeler de karar almayı kolaylaştırıyor.
İCTAŞ İNŞAAT GENEL MÜDÜR YARDIMCISI SAMET SEYHAN:
Yatırımları yaparken sadece ilk yapım maliyetine değil, işletme ömrü boyunca ortaya çıkabilecek enerji, bakım, sigorta ve olası hizmet kayıplarındaki değişimleri de hesaba katmalıyız. Başlangıçta daha ucuz görünen bir malzeme, işletme aşamasında çok daha pahalıya gelebiliyor. Yatırımların planlanmasında gelecekteki olası riskler ve iklim koşulları bugünden tasarıma dâhil edilmeli.
KARACASU TEKSTİL YÖNETİM KURULU ÜYESİ BURAK ARIFİOĞLU:
Tekstil ve hazır giyimde küresel markalarla çalışmak artık çevresel tedbirlere uyumu ve izlenebilirliği zorunlu kılıyor. Türkiye’de bu alanda önemli adımlar atıldı, entegre sanayiden endüstriyel üretime geçtik, sipariş almamak gibi bir lüksümüz yok. Ancak Avrupalı alıcıların çevresel tedbirlere uyum ve izlenebilirlik konusunda her geçen gün yeni talepler getiriyor. Bunların maliyeti Türkiye’deki üreticiye yansırsa muhtemelen kârımızdan vereceğiz.
ALARKO ŞİRKETLER TOPLULUĞU KURUMSAL İLETİŞİM VE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK DİREKTÖRÜ CANAN EGUZ COŞKUN:
Alarko’da farklı sektörlerdeki grup şirketlerinin dayanıklılığı ortak hedeflerle yönetiliyor. Sürdürülebilirlik performansının değerlendirilmesindeki ağırlık şirkete göre yüzde 10-15 arasında değişiklik gösteriyor. Genel müdürler ve sürdürülebilirlik liderleri komitesinde yer alıyor. Ortak çalışmaların topluluk sinerjisi yaratmasını önemsiyoruz. Tarımda akıllı üretime geçildi, jeotermalle desteklenen seralarda ve iklime dayanıklı tohumlar üretilmesinde çalışıyoruz. Eskişehir’deki Alarko Carrier fabrikamızda enerji verimliliğine odaklanırken, yeni yatırımlarda da karbon ayak izini düşürecek yeşil enerji kullanımını önceliklendiriyoruz.
İDO GENEL MÜDÜRÜ DR. MURAT ORHAN:
Kullandığımız yakıtın birimi son yıllarda yüzde 154 arttı. Tamamını biletlere yansıtamadığımız için operasyonel tasarruflara odaklandık. Yapılan onarımlarla yakıt tüketimini ve emisyonları azaltıyoruz. İskelelerde tüketimi günlük izleyerek kayıp ve kaçaklara müdahale ediyoruz. Ancak dönüşüm yatırımlarında teknoloji ve altyapı maliyetleri kararları zorlaştırıyor. Dört gemimizi elektriğe dönüştürmeyi değerlendirdik, fakat altyapı ve metin teknoloji koşulları nedeniyle hayata geçiremedik. Yatırımın planlanabilir olması gerekiyor. Finansmana erişimi hızlandırmak içimde yeşil liman belgesine yöneldik ve Bandırma limanımızda yeşil liman belgesini aldık.
Sigorta, yatırım bittikten sonra hatırlanacak iş değil
"Daha dayanıklı bir geleceği nasıl sigortalarız?" başlıklı son bölümde, sigortanın riskleri önleme ve yatırımları mümkün kılma rolü tartışıldı. İklim krizinin yanında yapay zeka, göç, yaşlanan nüfus ve jeopolitik gelişmelerin şirketlerin risk haritalarına etkisi ele alındı.
AXA TÜRKİYE CEO'SU YAVUZ ÖLKEN:
Mevcut güvence yapıları artık yeterli değil. Hasar ödemek yerine hasarı önleyen önleyici teknolojilere yatırım yapmalıyız. Yatırımların finansmanında olduğu gibi risk yönetiminde de erken aşamada harekete geçmeliyiz. Önümüzdeki yıllarda iklim riski ve doğal afetler sigortalanabilirliği zorlaştıracak, bu nedenle ortak bir risk havuzu modeli kurmalıyız.
TSB GENEL SEKRETERİ ÖZGÜR OBALI:
Sektörün varlıklarındaki riskleri doğru yönetmek için sigortayı sadece tazminat ödeyen bir araç olarak görmemeliyiz. Pandemi ve doğal afetler risklerin boyutunu değiştirdi. Şirketler yatırım aşamasında sigortacılardan risk haritası talep etmeli. Karar vericiler için sigorta verileri en önemli rehberlerden biridir. Ülkemizde sigortalılık oranını artırmak için iş birliğini güçlendirmeliyiz.
"Yeşil finansmanın kapısı nasıl açılır?" bölümünde ise bankaların yatırım değerlendirmeleri, şirketlerin veri hazırlığı ve KOBİ'lerin teminat sorunu ele alındı.
TSKB GENEL MÜDÜR YARDIMCISI VE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK LİDERİ MERAL MURATHAN:
Bir yatırımın finansmana uygunluğunu değerlendirirken şirketin bilançosu kadar kullanacağı teknolojiyi de anlamak gerekiyor. Mühendislerimiz ekipman seçimini inceliyor, eski veya uygun olmayan teknolojiler için alternatifler öneriyor. Yatırımın sağlayacağı tasarrufa birlikte çevresel ve sosyal etkilerine, biyoçeşitlilik üzerindeki sonuçlarına da bakıyoruz. Ticari bankalarda mühendislik kadrolarının gelişmesi, projelerle finansmanın buluşmasını kolaylaştırır. KOBİ'lere ulaşmak için de finansal kuruluşlar üzerinden çalışıyoruz. Dünya Bankası kaynaklı, öz tüketim amaçlı güneş yatırımlarını destekleyen finansman buna bir örnek. Garanti mekanizmaları ise finansal kuruluşların kaynak sağlamasını mümkün kılıyor. Bu kaynakları yatırıma dönüştürmek için ülkenin öncelikleri ve politika çerçevesi de açık olmalı. Ülke platformları, bu önceliklere uygun projelerin hazırlanmasına ve yatırımcılarla buluşmasına katkı sağlayabilir.
GARANTİ BBVA SÜRDÜRÜLEBİLİR FİNANSMAN YÖNETİCİSİ GÜNEŞ GÖZEN:
Şirketlerin zorlandığı alanlardan biri mevcut durumunu düzenli ve doğrulanabilir veriyle ortaya koymak. Düzenli, karşılaştırılabilir ve doğrulanabilir veri üretmeleri gerekiyor. Finansmana hazırlanırken üç alana bakmalarını öneriyoruz: Enerji tüketimi ve emisyonlar, su, hammadde ve atıklar, tedarik zincirindeki kritik girdiler ve kırılganlıklar. Enerji ve su tüketimini bilmek kaynakları daha iyi yönetmenizi sağlıyor. Tedarik zincirinde ise bir tedarikçiye olan bağlılığınızı, alternatifinizi, onun karbon performansının rekabet gücünüze olan etkisini bilmeniz gerekiyor.
YAPI KREDİ KURUMSAL İLETİŞİM VE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK LİDERİ ARDA ÖZTAŞKIN:
Yeşil deyince hâlâ çiçek, böcek algısı oluşabiliyor. Yönetim kurulunda "Şimdi sırası değil" cevabını alabiliyorsunuz. Yatırımın bilançoya etkisini, getirisini ve rekabet gücüne katkısını anlatmalıyız. Yüksek emisyonlu müşteriyi portföyden çıkardığımızda sizin emisyonunuz düşebilir ama o şirket üretmeye devam ediyor. Asıl mesele dönüşümünü finanse etmek. Yalnızca hedef açıklamak kaynağın gelmesini sağlamıyor. Projelerin hazırlanması ve yatırımcıya sunulabilecek hale getirilmesi için kapasite oluşturmalıyız. Bir başka engel kur riski: Dövizle kaynak buluyoruz ama yatırım yapacak şirket TL kazanıyor. Gelirle borç arasındaki uyumsuzluğu çözmeliyiz. Asıl ölçek fırsatı KOBİ'lerde. Bankalar için iş hacmi, şirketler için teknoloji yatırımı, istihdam ve enerji güvenliği söz konusu. Bu konu ekonomik rekabet konusu. Sürdürülebilir finansmanı uzun vadeli müşteri ilişkisi içinde ele alıyoruz.
KKB SATIŞ, OPERASYON VE ÜRÜN GELİŞTİRME GENEL MÜDÜR YARDIMCISI ERŞAN RASİM HOŞRİK:
KOBİ'den veri hazırlamasını istiyorsak bunun karşılığında elde edeceği faydayı da göstermeliyiz. Ziraat Bankası-KGF-KKB işbirliğinde C ve üzeri skor alan, bankanın diğer kriterlerini de karşılayan şirketlere işletme ve yatırım kredisi imkanı sunuluyor. Başlıca avantaj, KGF kefaletiyle teminat sorununu aşmak. Şimdi düşük skorlu şirketlerin notunu yükseltecek yatırımları desteklemek için çalışıyoruz. Finansman imkanı sunarken veri hazırlamanın yükünü de azaltmalıyız.
Emisyon düştü, peki şirket gerçekten dönüştü mü?
Dönüşümde raporlamanın rolü de zirvenin gündemindeydi. Raporlama: Bürokrasi mi rekabet aracı mı?" bölümünde, raporların bütçe ve yatırım kararlarıyla bağı, emisyon düşüşünün arkasındaki nedenler, verinin sorumluluğu ve açıklanan hedeflerin takibi ele alındı.
ESCARUS GENEL MÜDÜRÜ DR. KUBİLAY KAVAK:
Bir şirketin sürdürülebilirliği benimsediğini anlamak için bu işe kaynak ayırıp ayırmadığına bakıyorum. Arkasında iş ve bütçe yoksa 200 sayfalık rapor bir şey söylemiyor. Sürdürülebilirliği sosyal yardımla karıştıran yaklaşım da sürüyor. KOBİ'leri ise kısaltmalarla bunaltıyoruz. "Karbonunu hesapladın mı?" diye başlamak yerine ellerindeki atık, çalışan ve diğer kayıtlardan ilerleyebiliriz. Veri sorunu büyük kuruluşlarda da var. Bir finans kuruluşunun şubesinden 12 aylık elektrik tüketimini kilovatsaat olarak bir ay boyunca alamadık. Ödenen tutar biliniyor ama tüketim izlenmiyor. Buna karşılık yükümlülüğü olmadığı halde Afrika'dan aldığı hammaddeler için ormansızlaşmaya ilişkin sertifikasyon hazırlığı yapan şirket de var. İşinin geleceğini düşünen, zorunluluk gelmeden harekete geçiyor.
ERTA KURUCUSU VE YÖNETİM KURULU BAŞKANI PROF. DR. GÜLER ARAS:
Rapor yönetim kurulunun kararlarına girdi sağlamıyorsa maliyet olarak kalır. Risklerin yönetimi, fırsatların değerlendirilmesi ve yatırımların yönü raporlama sürecinde tartışılmalı. Rekabet avantajı bilgiyi toplamakta değil, o bilgiyle işi geliştirmekle oluşuyor. Hedef açıklamak hesap verme sorumluluğu da getiriyor. Emisyon azaltımı, eğitim veya teknoloji yatırımı taahhüdünün ne kadarını gerçekleştirdiğinizi sonraki raporda göstermelisiniz. KOBİ'ler için daha sade bir yapı gerekli. Kapsamlı rapor hazırlamasalar da bankanın ve büyük alıcının istediği bilgiyi sunabilecek kayıt düzenleri olmalı. Proje hazırlama kapasitemizde eksik. Finansman imkanı açıldığında projeye o gün başlayamazsınız, veri ve ön çalışma hazır olmalı. Kaynak olduğunda o kaynaktan yararlanabilecek proje üretme kültürünü de geliştirmeliyiz.
FORVIS MAZARS CEO'SU VE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK ELÇİSİ DR. İZEL LEVİ COŞKUN:
İklim taahhüdünün strateji, ölçülebilir hedefler ve bütçeyle bağlantısına bakıyorum. Ayrılan para kadar zaman ve emek de önemli. Hedefe ulaşmak için kim çalışacak, hangi kaynak kullanılacak? Gerçek bir yol haritasında engellerle karşılaşabilirsiniz ancak bunları şeffafça açıklamalısınız. İmaj için hedef verip sonradan uzaklaşmakla, çalışırken yaşanan güçlükleri anlatmak aynı şey değil. Sürdürülebilirlik ayrı bir ekibin üzerinde kalamaz. Üst yönetim, insan kaynakları, risk, uyum ve satın alma birlikte karar almalı, hedefler çalışanların performans değerlendirmelerine yansımalı. Bir birimden sonuç beklerken diğer birimlerin kararları başka yönde ilerlememeli. Verilen sözlerin bütçeye ve yapılan işlere yansıyıp yansımadığını denetleyebilmeliyiz.
EY TÜRKİYE ŞİRKET ORTAĞI VE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK HİZMETLERİ LİDERİ ECE SEVİN:
Emisyon düşüşünün nedenini sorgulamalıyız. Verimlilik mi sağlandı, üretim mi azaldı, iş dışarıya mı yaptırıldı? Raporda su kıtlığı riskini anlatıyorsanız maliyetlere ve yatırımlara etkisini de göstermelisiniz. Finansal planda karşılığı yoksa arada kopukluk vardır. Verinin sorumlusu ve kontrol süreci de belli olmalı, bu düzen kurulmadan yazılım almak sorunu çözmez. Yöneticilere üç önerim var: Sorumluluğu tek kişiye bırakmayın; bütçe ve üretim kararları başka birimlerdeyken sonucu yalnızca sürdürülebilirlik yöneticisinden beklemeyin. Veriyi yılsonunda değil, aylık veya üç aylık izleyin. Yeni tesis ve makine yatırımlarını su riski, düşük karbonlu ürün talebi ve şirket hedefleriyle birlikte değerlendirin.
Etkinliğin karbon ayak izi Quickcarbon tarafından hesaplanarak karbon kredileriyle denkleştirilecek.