Yeteneğin ikinci adımı: Yetenek ekosistemi ve çevrenin gücü

MEHMET ALİ TOMBALAKHer dahi çocuğun ardında, sabırla yönlendiren bir aile ve güçlü bir çevre desteği vardır. Benjamin Bloom’un 1980’lerde yaptığı araştırmalar geleceğin uzmanlarının çocukluk dönemlerinde ailelerinden üç temel katkı aldığını açıkça ortaya koyar:Zaman: Çocuğun ilgisini anlamak için onunla zaman geçirirler. Bu zaman, yalnızca birlikte yapılan etkinlik değil, çocuğun dünyasına dahil olma ve merakını fark etme sürecidir. Leopold Mozart, oğlunun müzik sevgisini keşfederek saatlerce onunla çalıştı. Richard Williams, kızları Serena ve Venus’un korttaki her anına eşlik etti. Alperen Şengün’ün ailesi de oğullarının ilgisini erken yaşta fark ederek zamanını ve enerjisini oğullarının gelişimine adadı.Dikkat: Ebeveyn, çocuğunu gözlemler, güçlü yönlerini tanır ve onu doğru şekilde yönlendirir. Susan Polgar’ın babası László Polgar, kızının satranca olan ilgisini bilinçli bir şekilde yarattı ve bu ilgiyi sistematik bir öğrenme sürecine dönüştürdü.Cesaret: Çocuğa yeni şeyler denemesi için güvenli bir alan yaratırlar.Başarısızlıktan korkmamasını, her denemenin öğrenmenin bir parçası olduğunu öğretirler. Özellikle küçük yaşlarda verilen övgü, çocuğun iç motivasyonunu artırır. Ancak bu övgü, sonuca değil çabaya verilmelidir. “Kazandığın için değil, denediğin için seninle gurur duyuyorum” mesajı, gelişim zihniyetinin en güçlü temelidir.Aile bu üç unsuru dengeyle sunduğunda, çocuğun merakı ateşlenerek büyür. Böylece destek yalnızca bir çocuğu değil, bir potansiyeli şekillendirir.Birçok çocuk için ilk esin kaynağı, birlikte büyüdüğü kardeşidir. Kardeşler arasında doğal bir rekabet ve öğrenme ortamı oluşur. Biri diğerine hem örnek olur hem de itici güç sağlar.- Mozart, ablası Maria Anna’nın piyano başındaki çalışkanlığını izleyerek müziğe yöneldi. - Polgar kardeşler, satranç tahtası etrafında birlikte büyüyüp birbirlerini sürekli motive ettiler. - Serena Williams, ablası Venus’un izinden giderek tenis kortlarına adım attı. - Matthew Syed, abisinin rekabetiyle masa tenisinde olimpiyat madalyasına ulaştı.Bu örnekler, kardeşler arasındaki etkileşimin yalnızca rekabetten ibaret olmadığını; aynı zamanda esin, paylaşım ve dayanışma kaynağı olduğunu gösterir. Bloom’un bulguları, olağanüstü başarıların neredeyse tamamında öğretmenlerin ve koçların belirleyici rol oynadığını ortaya koyar. Doğru bir rehber, çocuğun ilgisini yönlendirir, özgüvenini besler ve ona ilerleyeceği yolu gösterir.- Albert Einstein, üniversite öğrencisi Max Talmud’un verdiği bilim ve felsefe kitaplarıyla düşünme biçimini geliştirdi.- Marie Curie, babasının erken yaşta sağladığı matematik ve fizik altyapısının yanı sıra eşi Pierre Curie’nin bilimsel desteğiyle yolunu buldu.- Aziz Sancar, lise kimya öğretmeninin teşvikiyle bilime yöneldi.- Mete Gazoz, olimpiyat şampiyonluğuna giden süreçte kendisi de okçu olan babasının disiplinli rehberliği ve uzun vadeli gelişim planlamasıyla güçlendi.Doğru rehberlik, merakı kalıcı bir tutkuya dönüştürür. Bir öğretmen veya koç, yalnızca bilgi aktaran kişi değildir. Çocuğun içindeki ışığı fark eden ve onu büyüten kişidir.