ABD-İran ateşkesi dünyada temkinli rahatlama yarattı

ABD ile İran arasında varılan ve İsrail'in de desteklediği iki haftalık ateşkes, nükleer savaş korkularının arttığı bir safhada temkinli bir rahatlamaya yol açtı.Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, "tüm tarafları uluslararası hukuk çerçevesindeki yükümlülüklerini yerine getirmeye, bölgede kalıcı ve kapsamlı barışa giden yolu açmak üzere ateşkes maddelerine uymaya" çağırdı. Ateşkesi memnuniyetle karşıladığını açıklayan Guterres "sivillerin hayatını korumak ve çekilen acıları dindirmek üzere husumete derhal son verilmesinin acilen gerekli olduğunu" vurguladı.Avrupa Birliği'nden de memnuniyet açıklaması geldi. AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, ABD ile İran arasındaki anlaşmayı "haftalar süren tırmanmanın ardından uçurumun kenarından atılan geri adım" diye nitelendirdi. Kallas, "Anlaşma, tehditleri azaltmak, füzeleri durdurmak, deniz taşımacılığını yeniden başlatmak ve kalıcı bir anlaşmaya yönelik diplomasi için alan yaratmak adına çok ihtiyaç duyulan bir fırsat sunuyor" dedi.Hürmüz Boğazı'nın geçişlere yeniden açılması gerektiğine vurgu yapan AB yetkilisi, Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar ile bir telefon görüşmesi gerçekleştirdiğini ve anlaşmaya katkılarından dolayı teşekkür ettiğini de belirterek "Savaşın ardında yatan nedenler henüz çözüme kavuşturulamamışken arabuluculuk kapısı açık kalmalıdır. AB bu çabaları desteklemeye hazırdır ve bölgedeki partnerlerle temas halinde olmayı sürdürmektedir" vurgusu yaptı.Almanya Başbakanı Friedrich Merz de ateşkes anlaşması ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden trafiğe açılmasını memnuniyetle karşıladığını belirterek "Şimdi hedef, önümüzdeki günlerde savaşı kalıcı bir şekilde sona erdirecek müzakerelerdir. Konuyla ilgili partnerlerimizle yakın koordinasyon içindeyiz" dedi.Pakistan'a arabuluculuk çabaları için teşekkür eden Merz, müzakerelerin İran'daki sivil halkı korumaya ve bölgede güvenliği sağlamaya hizmet edeceğini kaydetti, Almanya'nın Hürmüz Boğazı'nda serbest trafiğin sağlanmasına katkı sağlamaya hazır olduğunu da sözlerine ekledi.Türk Dışişleri Bakanlığından yapılan açıklamada da geçici ateşkes kararının memnuniyetle karşılandığı belirtilerek "Geçici ateşkesin sahada tam olarak uygulanması gerektiğini vurguluyor ve tüm tarafların varılan mutabakata bağlı kalmasını ümit ediyoruz. Kalıcı barışa giden yol ancak diyalog, diplomasi ve karşılıklı güvenle mümkün olacaktır" ifadelerine yer verildi.Türkiye'nin İslamabad'da yapılacak müzakerelerin başarıyla sonuçlanması için her türlü desteği vermeyi sürdüreceği belirtilen açıklamada "Bu süreçte üstlendiği rolden dolayı kardeş Pakistan'ı tebrik ediyor, barışa katkı sunan tüm girişimlerin devamını diliyoruz" denildi.Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ise ateşkesi memnuniyetle karşılamakla beraber Lübnan konusunda endişesini dile getirdi. "Ateşkesin ilanı çok iyi bir şey" diyen Macron, ancak ateşkesin Lübnan'ı tamamen kapsamasının da Fransa için önemli olduğunu vurguladı.İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu, ABD ile İran arasında varılan anlaşmanın Lübnan'ı kapsamadığını açıklamıştı. İsrail, İran'ın müttefiki Hizbullah'a karşı savaşı gerekçe göstererek Lübnan'ın güneyini işgal etmişti. Hizbullah'ın İsrail'e saldırıp Lübnan'ı savaşın içine çekmekle stratejik bir hata yaptığını söyleyen Macron, diğer yandan Lübnan'ın güneyindeki işgal ve saldırıların hüküm sürdüğü mevcut durumun sürdürülebilir olmadığını vurguladı.İran savaşına başından beri karşı çıkan ve bu tutumuyla ABD Başkanı Donald Trump'ın sert tepkisine neden olan İspanya'dan ise temkinli bir açıklama geldi. Dışişleri Bakanı Jose Manuel , Trump'ın anlaşma öncesinde yaptığı "İran medeniyetini yok etme" açıklamasına işaret etti. Dünyanın tehlikeli bir şekilde bir felaketin eşiğine geldiğini belirten Albares, Trump'ın İran'a ültimatomunu "insanlık için kesinlikle kabul edilemez" diye eleştirdi.Ateşkes anlaşması sonrasında ihtilafın tamamen sona erip ermediğini saptamak için henüz çok erken olduğunu belirten Albares, "Askerî bir süper gücün lideri bu tür tehditlerde bulunuyorsa bunu ciddiye alırım" diye konuştu.İngiltere Başbakanı Keir Starmer da bugün Körfez bölgesine yapacağı ziyaret öncesinde anlaşmanın "bölgeye ve dünyaya bir anlık rahatlama getireceğini" ancak bunun kalıcı bir anlaşmaya dönüştürülmesi gerektiğini söyledi.İsrail'de ise ana muhalefet lideri Yair Lapid, ateşkes anlaşmasıyla ilgili Benyamin Netanyahu hükümetine sert eleştiride bulundu. Anlaşmanın ABD ile İran arasında yapıldığına işaret eden Lapid, "Tüm tarihimizde bu tür bir siyasî felaket yaşanmamıştır. Ulusal güvenliğimizin özünü ilgilendiren kararlar alınırken İsrail masada bile değildi" dedi.Ordunun kendisinden beklenen her şeyi yaptığını, halkın inanılmaz bir dirayet gösterdiğini belirten Lapid, Netanyahu'nun ise siyasî ve stratejik bir fiyaskoya neden olduğunu, belirlediği hiçbir hedefe ulaşamadığını savundu.Lapid ve diğer muhalefet liderleri İran'a karşı savaşı desteklemiş ancak hükümetin savaşı yönetiş şekline yönelik eleştirilerde bulunmuştu.ABD ile İran arasında savaş öncesi görüşmelere arabuluculuk eden Umman da anlaşmayı memnuniyetle karşıladığını açıkladı. Umman Dışişleri Bakanlığından yapılan açıklamada, krizi köklerine inerek sona erdirmeye yönelik çözümler bulma yolunda çabaların yoğunlaştırılmasının önemine vurgu yapıldı.Ukrayna ise İran savaşı nedeniyle dağılan dikkatlerin yeniden Rusya ile olan savaşa odaklanması beklentisi içinde. Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sibiha, ABD ile İran arasındaki ateşkesi memnuniyetle karşıladıklarını belirterek ABD'nin İran konusundaki kararlılığını Rusya'ya karşı da göstermesi çağrısı yaptı.Sibiha, "Amerikan kararlılığı işe yarıyor. Moskova’yı ateşkese ve Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaşı sonlandırmaya zorlayacak yeterli kararlılığı gösterme zamanının geldiğine inanıyoruz" dedi.İran ile ateşkes anlaşması haberi, ABD'de ise başta Demokratlar olmak üzere şüpheyle karşılandı. Demokrat Senatör Richard Blumenthal, "bu anlamsız savaşın mümkün olduğunca hızlı bir şekilde sona erdirilmesi" gerektiğini belirterek Başkan Trump'ın savaşı neden başlattığını hâlâ açıklayamadığını söyledi. Blumenthal, "Bir ateşkes, Amerikan halkı için zafer değildir" dedi.Yine Demokratlar'dan Gregory Meeks de ateşkesin yeterli olmadığını, Trump'ın, 13 Amerikan askerinin ölümüne neden olan savaşa niye girdiğini Kongre'ye açıklaması gerektiğini belirtti.Senato'daki Demokrat lider Chuck Schumer de daha alaycı bir üslup kullanarak Trump'ın "geri adım atmasına" sevindiğini söyledi, "Artık gülünç, kuru sıkı kabadayılığından çaresizce bir çıkış yolu arıyor" dedi.Cumhuriyetçi senatör Lindsey Graham ise İran'ın önerilerinin gözden geçirilmesi sürecine Kongre'nin de dahil edilmesi gerektiğini belirtti.AFP,dpa,rtr/BK,JD