Antik Yunan felsefesi yeniden yazılıyor: Empedokles'in kayıp dizeleri bulundu

Antik Yunan felsefesinin en önemli isimlerinden Empedokles’e ait daha önce bilinmeyen dizeler, Mısır’daki bir arşivde keşfedilen yaklaşık iki bin yıllık bir papirüs sayesinde gün yüzüne çıktı.Araştırmacılara göre bu keşif, erken dönem Yunan düşüncesine dair mevcut anlayışı kökten değiştirebilir.Keşif, Kahire’deki Fransız Doğu Arkeolojisi Enstitüsü arşivlerinde bulunan bir papirüs parçası sayesinde yapıldı. 'P.Fouad inv. 218' olarak adlandırılan bu belge, Empedokles’e ait olduğu daha önce fark edilmemiş bir metin.Liege Üniversitesi’nden papirüs uzmanı Nathan Carlig tarafından incelenen bu parça, filozofun en önemli eserlerinden biri olan Physica’ya ait 30 yeni dize içeriyor.Bu dizeler, Empedokles’in düşüncelerine doğrudan erişim anlamına geldiği için bilim dünyasında büyük heyecan yarattı. Daha önce filozofun fikirleri yalnızca başka yazarların aktardığı parçalı ve dolaylı alıntılar üzerinden biliniyordu.Araştırmacılara göre bu keşfin en önemli yönü, Empedokles’in düşüncelerini ilk kez aracısız biçimde inceleme imkânı sunması.Bugüne kadar filozofun fikirleri çoğunlukla Platon, Aristoteles ve Plutarkhos gibi isimlerin eserlerinde yer alan alıntılar üzerinden biliniyordu. Bu durum, yorumların eksik ya da taraflı olabileceği anlamına geliyordu.Yeni bulunan papirüs ise Empedokles’in kendi sözlerini, herhangi bir yorum süzgecinden geçmeden okuma imkânı sunuyor. Üstelik bu metin, Physica’nın bilinen tek doğrudan kopyası olma özelliğini taşıyor.Yeni ortaya çıkarılan dizeler, özellikle Empedokles’in doğa felsefesi içinde geliştirdiği algı ve görme teorilerine odaklanıyor. Filozofun, varlıkların yaydığı “parçacıklar” ve bunların duyular aracılığıyla algılanması üzerine düşündüğü anlaşılıyor.Araştırmacılar, bu metinlerde dikkat çekici bağlantılar da tespit etti. Örneğin bazı bölümlerin, Plutarkhos’un yazılarında yer alan pasajlara doğrudan kaynaklık etmiş olabileceği değerlendiriliyor. Ayrıca metnin Theophrastos ve Platon’un eserleriyle de bağlantılı olduğu düşünülüyor.Bununla birlikte Empedokles’in fikirlerinin, atomculuğun öncülerinden Demokritos üzerinde etkili olmuş olabileceğine dair yeni ipuçları da ortaya çıktı.Empedokles, dört temel unsur olan toprak, hava, ateş ve su teorisi ve bu unsurların “sevgi” ve “nefret” güçleriyle etkileştiği fikriyle tanınıyor. Onun yaklaşımı, yalnızca doğayı değil, insan algısını da açıklamayı amaçlayan bütüncül bir sistem sunuyor.Filozofun düşünceleri, yalnızca Antik Yunan’ı değil, Roma dönemini de etkiledi. Lukretius gibi isimler, onun fikirlerini kendi eserlerine taşıdı. Ayrıca komedi yazarı Aristophanes’in eserlerinde de Empedokles’e göndermeler bulunduğu biliniyor.Bilim insanlarına göre bu keşif, antik metinlerin yeniden ortaya çıkarılması açısından adeta bir “ikinci Rönesans”. Yeni dizelerin yayımlanmasıyla birlikte Empedokles’in düşünce sistemi daha net anlaşılacak ve onun hem kendisinden önceki hem de sonraki filozoflarla ilişkisi daha doğru biçimde konumlandırılabilecek.