Dünyanın yeni rotası Orta Koridor'da Türkiye'nin rolü ne?

ABD ve İsrail'in İran'a saldırılarıyla başlayan savaşın ardından doğu-batı hava trafiği, Güney Kafkasya üzerindeki dar bir koridora sıkışmak zorunda kaldı.Gökyüzündeki bu gelişme aynı zamanda karada süregelen hazırlıkların da bir sonucu. Bölge, son yıllarda "Orta Koridor" olarak da bilinen Trans-Hazar Uluslararası Taşımacılık Koridoru'yla bir bağlantı noktası olarak dikkatleri üzerine çekiyor.Bu rota, Orta Asya ve Güney Kafkasya üzerinden İran ve Rusya'yı baypas ederek Avrupa ve Çin'i birbirine bağlıyor.Koridorun önemi  savaşnedeniyle küresel günlük petrol sevkiyatlarının yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla daha belirgin hâle geldi."Savaştan doğan krizin bu bölge için bir fırsat olduğunu" söyleyen Erivan merkezli Bölgesel Çalışmalar Merkezi direktörü Richard Giragosian, "Orta Koridor şu anda ayakta kalan tek güzergâh, ticaret ve ulaşım açısından tek geçerli yol" diyor.Hürmüz krizine ek olarak; Babülmendep Boğazı ve Kızıldeniz'den geçen denizcilik rotasının Yemen'deki İran bağlantılı Husi milisleri tarafından sekteye uğratıldığı ve Güney Afrika'daki Ümit Burnu çevresinden geçen alternatif rotanın Asya-Avrupa güzergahına 10 günden fazla zaman eklediği göz önünde bulundurulduğunda Orta Koridor, Avrupa ile Çin'i bağlayan en kısa güzergâh olarak öne çıkıyor.Avrupa ile Çin arasındaki en kısa coğrafi rota olan Orta Koridor, Orta Asya'dan Avrupa'ya kritik mineraller ve enerji ürünleri taşıyor. Hem Avrupa Birliği hem de Çin, bu rota üzerindeki limanları, demiryollarını ve karayollarını iyileştirmek için milyarlarca dolarlık yatırım sözü vermişti.Koridor, Çin'den başlayıp Kazakistan, Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye üzerinden Avrupa'ya doğru ilerliyor.Azerbaycan'ın Transit Yük Taşımacılığı Koordinasyon Konseyi'ne göre koridorda taşımacılık süresi 12 ile 18 gün arasında değişiyor.Tarımdan sanayiye kadar birçok ürünün taşındığı rotada demiryolu ve denizyolu kullanılıyor.Trans-Hazar Uluslararası Taşımacılık Koridoru Derneği Yönetim Kurulu da Kazakistan başkanlığında Azerbaycan, Gürcistan, Türkiye ve Ukrayna olmak üzere altı ülkenin demiryolu ve denizyolu kurumlarından oluşuyor.Kurulda Türkiye'yi TCDD Taşımacılık AŞ Genel Müdürü Ufuk Yalçın temsil ediyor.Rusya'nın Ukrayna'yı işgale başladığı 2022'den bu yana, koridor boyunca kargo hacimleri dört katına çıktı. Mevcut çatışmanın ötesinde bile, Orta Koridor'un önümüzdeki yıllarda daha da ivme kazanması muhtemel. Zira Dünya Bankası ticaret hacimlerinin 2030'a kadar toplam 11 milyon tona ulaşabileceğini tahmin ediyor.Gürcü siyaset profesörü Korneliy Kakaçya, "Orta ve uzun vadede, Güney Kafkasya ve Orta Koridor, deniz yollarının yanı sıra Avrupa ve Çin'i birbirine bağlayan ana güzergahlardan biri olacak" diyor.Anadolu Ajansı'nın aktardığına göre, 1 Nisan'da İran savaşıyla ilgili İngitere'nin başkenti Londra'da konuşan Maliye Bakanı Mehmet Şimşek de "Orta Koridor'un bir parçasıyız ve bölgesel bağlantısallığa yatırım yapıyoruz. Ortadoğu'daki savaşın tedarik zincirlerinin yeniden düşünülmesine, çeşitlenmesine ve yeni ticaret koridorlarının oluşmasına yol açacağını düşünüyorum" diye konuştu.Şimşek'in açıklamasından bir gün önce Dünya Bankası, "Türkiye'nin Avrupa, Asya ve Ortadoğu'yu birbirine bağlayan önemli bir lojistik merkezi rolünü pekiştirecek dönüştürücü" bir yatırım olan İstanbul Kuzey Demiryolu Geçiş Projesi (INRAIL) için 2 milyar dolar tutarındaki krediyi onaylamıştı.Proje kapsamında İstanbul'daki Yavuz Sultan Selim Köprüsü üzerinden demiryolu hattı geçirilmesi hedefleniyor. Bu hattın yapımına normalde köprünün inşaat sürecinde söz verilmişti ancak aradan geçen yıllara rağmen bu gerçekleşmedi.Dünya Bankası'nın açıklamasında Orta Koridor dahil olmak üzere Türkiye'den geçen demiryolu hatlarının "hayati öneme sahip olduğu" vurgulandı.İran savaşıyla birlikte Güney Kafkasya'da bulunan Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan gibi Orta Koridor ülkelerinin de önemi artıyor.Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in dış politika başdanışmanı Hikmet Hacıyev, Euronews'e verdiği demeçte, Azerbaycan'ın savaş nedeniyle Körfez ülkelerinden gelen doğal gaz sevkiyatındaki açığı kapatmak için kendi doğal gaz sevkiyatını artırdığını söyledi.Avrupa şu anda doğal gaz ihtiyacının yaklaşık yüzde 4'ünü Azerbaycan'dan karşılıyor. Bu miktar 12,8 milyar metreküp gaza tekabül ediyor. Bu sayının 2027'ye kadar 20 milyar metreküpe çıkması öngörülüyor.Gürcistan Tiflis Üniversitesi'nde siyaset profesörü olan Korneliy Kakaçya, Orta Koridor'un başarılı olması için Güney Kafkasya'da istikrar olması gerektiğini de belirtiyor.Gürcistan, Azerbaycan ve Ermenistan savaşta tarafsız bir tutum sergilese de İranlı yetkililer uzun zamandır Azerbaycan'ı İsrail'le olan ekonomik bağları nedeniyle eleştiriyor.2025'te İsrail, petrolünün yüzde 46,4'ünü Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) boru hattı aracılığıyla Azerbaycan'dan temin etti. Buna karşılık Azerbaycan, askeri silahlarının büyük çoğunluğunu İsrail'den alıyor.İran ile Azerbaycan arasındaki ilişkiler her ne kadar son yıllarda gelişse de savaştan dolayı Nahçıvan'a gelen İHA saldırısı iki ülke arasında liderlerin ikili görüşmesiyle son bulan bir gerilime yol açmıştı.Geçen yıl ABD Başkanı Donald Trump arabulucuğunda Ermenistan ve Azerbaycan arasında imzalanan barış anlaşmasının bir parçası olarak Uluslararası Barış ve Refah için Trump Güzergâhı (TRIPP) adlı bir proje de ortaya konmuştu.Orta Koridor'da önemli bir altyapı projesi olan TRIPP, Türkiye sınırındaki Azerbaycan toprağı Nahçıvan'ı Ermenistan üzerinden Azerbaycan'a bağlayacak kara ve demiryolu inşasını öngörüyor. Projenin inşası ve işletmesini ABD üstleniyor.