81 sayfadan oluşan Orta Vadeli Program’da ekonomik ve finansal başlıkların yanı sıra teknoloji, enerji, ulaşım ve savunma sanayii açısından dikkat çeken hedefler de yer alıyor. DonanımHaber okurları için programdaki teknoloji ve yüksek katma değerli üretim odaklı tüm hedefleri bir araya getirdik.
Orta Vadeli Program 2027-2029’da yüksek teknoloji ekosisteminin farklı bileşenlerinin birlikte ele alınması dikkat çekiyor. Yapay zeka, yarı iletkenler, robotik, batarya, otonom sistemler, yenilenebilir enerji ve savunma teknolojileri, Türkiye’nin teknolojik kapasitesinin ve rekabet gücünün artırılması hedefi kapsamında öne çıkan alanlar arasında bulunuyor.
Programda bu alanların yalnızca ayrı ayrı geliştirilmesi değil, Ar-Ge, tasarım, üretim ve ticarileştirme süreçlerinin birbirini tamamlayacak şekilde güçlendirilmesi hedefleniyor. Araştırma kurumları, üniversiteler ve özel sektör arasındaki stratejik iş birliklerinin artırılması da programın önemli başlıkları arasında yer alıyor.
OVP’ye göre Türkiye, önümüzdeki üç yıl boyunca "derin teknoloji" ve "ileri teknoloji" sektörlerine ağırlık verecek. Derin ve ileri teknoloji başlıkları altında yapay zeka, siber güvenlik, otonom sistemler ve araçlar, kuantum teknolojileri, hipersonik sistemler, yeni nesil malzemeler, nanoteknoloji, biyoteknoloji, sensör teknolojileri, çip, batarya, nükleer, yenilenebilir enerji, blokzincir ve robotik gibi alanlar yer alıyor.
Bu alanlardaki girişimlerin artması, Ar-Ge faaliyetlerinin desteklenmesi ve araştırma kurumları, üniversiteler ile özel sektör şirketleri arasındaki stratejik iş birliklerinin güçlendirilmesi hedefleniyor. Ayrıca Ar-Ge teşviklerinin sektörün ihtiyaçlarına göre yeniden yapılandırılması planlanıyor.
Yapay zeka uygulamalarının ihtiyaç duyduğu yüksek performanslı hesaplama ve süper bilgisayar altyapılarının geliştirilmesi, TRUBA süper bilgisayarının kapasitesinin artırılması ve Türkiye’nin hesaplama altyapısının güçlendirilmesi de hedefler arasında bulunuyor.
Kamu kurumlarındaki verilerin yapay zeka uygulamalarında kullanılabilmesi için gerekli standartların oluşturulması planlanıyor. Bu standartların 2027 yılının ikinci çeyreğinde hayata geçirilmesi hedefleniyor.
Bunun yanında Türkçeye özgü yüksek dil yetkinliğine sahip büyük dil modellerinin (LLM) geliştirilmesi ve bu modeller üzerine kamu kurumlarının ihtiyaçlarına yönelik özelleştirilebilir yerli üretken yapay zeka çözümleri oluşturulması hedefleniyor.
Yarı iletken teknolojileri de OVP’de stratejik alanlardan biri olarak öne çıkıyor. Program kapsamında endüstriyel üretimde kullanılan yarı iletken çiplerin üretilebileceği modern yerli çip üretim tesislerinin kurulması hedefleniyor. Ayrıca kimlik kartları ve pasaportlarda kullanılan çipler de Türkiye'deki tesislerde üretilecek.
Bununla birlikte yarı iletken sektöründe Ar-Ge, tasarım ve üretim kapasitesinin geliştirilmesi ve ticarileştirme faaliyetlerinin desteklenmesi planlanıyor. Böylece çip teknolojilerinde Türkiye’nin yerli üretim ve teknoloji geliştirme kapasitesinin artırılması amaçlanıyor.
Otonom araçlar ve otonom sistemler, Orta Vadeli Program’da doğrudan öncelikli Ar-Ge alanları arasında yer alıyor. Bu sistemleri destekleyecek yeni nesil ulaşım teknolojileri, yapay zeka, ileri malzemeler, yarı iletkenler, robotik ve enerji depolama teknolojileri de stratejik teknoloji alanları arasında sayılıyor.
Program kapsamında bu alanlarda Ar-Ge, tasarım ve ölçekli üretimin aynı ekosistem içerisinde buluşturulması hedefleniyor. Ayrıca yapay zeka destekli ve otonom üretim sistemlerinin sanayide yaygınlaştırılması planlanıyor.
2027-2029 döneminde elektrikli araç şarj altyapısının Türkiye genelinde yaygınlaştırılması hedefleniyor. Programda özellikle lojistik sektöründeki ağır ticari araçların elektrikli dönüşümüne yönelik dikkat çekici bir plan bulunuyor.
Ağır ticari araçların elektrikli dönüşümünü desteklemek amacıyla yüksek kapasiteli şarj istasyonlarının kurulmasını teşvik edecek ulusal bir plan hazırlanacak. Böylece elektrikli otomobillerin yanı sıra lojistik ve ticari taşımacılıkta kullanılan araçların da elektrikliye dönüşümü için şarj altyapısı kurulacak.
Orta Vadeli Program’da enerjide dışa bağımlılığın azaltılması ve enerji arz güvenliğinin güçlendirilmesine yönelik çok sayıda hedef yer alıyor. Yenilenebilir enerji tarafında güneş ve rüzgar enerjisi kapasitesini artıracak yatırımlara öncelik verilecek.
Güneş ve rüzgar gibi değişken üretime sahip kaynakların elektrik sistemine daha yüksek oranda entegre edilebilmesi için enerji depolama kapasitesinin artırılması da hedefleniyor. Bu kapsamda bataryalı depolama projelerinin yaygınlaştırılması planlanıyor.
Yenilenebilir enerji kullanım oranı yüksek ve enerji verimliliği sağlayan binaların ülke genelinde yaygınlaştırılması için teşvik sistemleri ve çeşitli düzenlemeler hazırlanacak.
Nükleer enerji, Türkiye’nin enerji portföyünde daha büyük bir rol üstlenecek. OVP’de nükleer enerjinin elektrik üretim portföyüne dahil edilmesi, nükleer kapasitenin artırılmasına yönelik yeni proje ve teknolojilerin geliştirilmesi ve nükleer santrallerde kullanılan ekipmanların yerlilik oranının artırılması hedefleniyor.
Enerjide bir diğer hedef alanı ise hidrojen olacak. Türkiye’nin hidrojen enerjisinde teknoloji sağlayıcısı konumuna ulaşması amacıyla Ar-Ge faaliyetlerinin desteklenmesi planlanıyor.
Orta Vadeli Program’da teknolojik bağımsızlık ve ekonomik güvenlik açısından stratejik sektörlerden biri olarak değerlendirilen savunma sanayiinde yerli ve milli kapasitenin geliştirilmesine yönelik çalışmaların sürdürülmesi hedefleniyor.
OVP’nin dikkat çeken başlıklarından biri ise savunma sanayisi için geliştirilen teknolojilerin sivil alanlarda da kullanılmasının önünün açılması. Savunma sanayisinde elde edilen teknoloji, tecrübe ve bilgi birikiminin ulaşım, sağlık, yapay zeka ve güvenlik gibi sivil alanlara aktarılması hedefleniyor.
Bunun yanında savunma sanayisinde başarıyla uygulanan talep oluşturma ve uzun vadeli sipariş yaklaşımının sağlık teknolojileri, raylı sistemler, enerji ekipmanları, elektronik ve kritik sanayi girdileri gibi stratejik alanlara yaygınlaştırılması planlanıyor.
Savunma sanayisi aynı zamanda nitelikli insan kaynağının geliştirilmesinde de öncelikli alanlardan biri olacak. İhtiyaç duyulan insan kaynağının yetiştirilmesi amacıyla lisansüstü eğitim ve mesleki gelişim programlarının desteklenmesi hedefleniyor.
Türkiye’nin uzay teknolojileri alanındaki çalışmaları da OVP’de yer buluyor ancak uzay çalışmaları hakkında uydu, fırlatma sistemi ve uzay görevleri hakkında net hedefler yer almıyor. Türkiye'nin uzay teknolojileri alanında araştırma, test ve doğrulama altyapılarının güçlendirileceği vurgulanıyor.
2027-2029 Orta Vadeli Program’ın teknoloji başlıklarına genel olarak bakıldığında, yalnızca belirli ürünlerin geliştirilmesinden ziyade Türkiye’nin yüksek teknoloji üretme kapasitesinin bütün olarak güçlendirilmesinin hedeflendiği görülüyor.
Yapay zeka ve süper bilgisayarlardan yarı iletkenlere, otonom sistemlerden robotik ve batarya teknolojilerine, yenilenebilir enerjiden nükleer teknolojilere ve savunma sanayiinden sivil teknoloji transferine kadar geniş bir alan için Ar-Ge, üretim ve yerlileştirme odaklı politikalar öne çıkıyor.
Türkiye'nin teknoloji dünyasındaki geleceği, önümüzdeki üç yıllık dönemde bu iddialı hedeflerin ne ölçüde somut yatırımlara, yeni üretim tesislerine ve ticari ürünlere dönüşeceğiyle çizilecek.
Tükettiğinden çok elektrik üreten elektrikli otomobil