Trump, patentli ilaçlara yüzde 100'e varan gümrük vergileri getirdi

Başkan Donald Trump, Perşembe günü imzaladığı bir başkanlık kararnamesiyle, önümüzdeki aylarda yönetimiyle anlaşmaya varamayan şirketlerin ürettiği bazı patentli ilaçlara, uzun süredir gündemde olan yüzde 100'e varan gümrük vergileri getirebilecek bir süreci başlattı.En çok gözetilen ülke esasına dayalı bir fiyat anlaşması imzalayan ve patentli ilaçlar ile bunların bileşenlerinin üretimini ülke içine taşımak için ABD'de aktif olarak tesis kuran şirketler için vergi oranı yüzde 0 olacak. Böyle bir fiyat anlaşması bulunmayan ancak ABD'de bu tür yatırımlar yapan şirketler için ise yüzde 20'lik vergi uygulanacak; bu oran dört yıl içinde yüzde 100'e çıkacak.Yönetimden kıdemli bir yetkili, basınla yaptığı telefon brifinginde şirketlerin yüzde 100'lük vergiler yürürlüğe girmeden önce müzakere etmek için hâlâ aylar olduğuna dikkat çekerek, büyük şirketlere 120, diğerlerine ise 180 günlük süre tanındığını söyledi. Kararnamenin yayımlanmasından önce içeriğine ilişkin bilgi vermek için isminin açıklanmaması koşuluyla konuşan yetkili, artan vergilerden etkilenebilecek şirket veya ilaç adı vermedi; ancak yönetimin büyük ilaç üreticileriyle şimdiye kadar 17 fiyat anlaşmasına vardığını, bunlardan 13'ünün şimdiden imzalandığını kaydetti.Kararnamede Trump, bu tür adımların 'ilaç ve ilaç bileşenleri ithalatının yarattığı, ulusal güvenliği zayıflatma tehdidiyle' mücadele etmek için gerekli olduğunu savundu. Bu karar, Trump'ın dünya genelindeki neredeyse tüm ülkelere kapsamlı yeni ithalat vergileri açıkladığı ve borsalarda sarsıntıya yol açan, sözde 'Kurtuluş Günü'nün birinci yıldönümüne denk geldi. Söz konusu 'Kurtuluş Günü' vergileri, Şubat ayında Yüksek Mahkeme'nin iptal ettiği gümrük yükümlülükleri arasında yer alıyordu.Perşembe günü açıklanan vergilerin sonuçlarına dair uyarılar da geldi. İlaç sektörü çatı kuruluşu PhRMA'nın CEO'su Stephen J. Ubl, 'yenilikçi ilaçlara getirilecek vergilerin maliyetleri artıracağını ve ABD'deki milyarlarca dolarlık yatırımı riske atabileceğini' söyledi. Ubl, ABD'nin biyofarmasötik üretiminde zaten büyük bir paya sahip olduğuna işaret ederek, başka ülkelerden tedarik edilen ilaçların 'ezici çoğunluğunun güvenilir ABD müttefiklerinden geldiğini' vurguladı.Trump, ikinci görev döneminin başından bu yana Amerika'nın ticaret ortaklarına yönelik peş peşe yeni ithalat vergileri getirdi ve yabancı üretimli ilaçlara çok yüksek tarifeler uygulanacağı yönündeki vaatlerini defalarca dile getirdi. Ancak yönetim, son bir yılda Pfizer, Eli Lilly ve Bristol Myers Squibb gibi büyük şirketlerle, yeni ilaçlarda daha düşük fiyat taahhütleri içeren anlaşmalar yapmak için yeni vergiler tehdidini de koz olarak kullandı.Şirketlere özgü oranların ötesinde, birkaç ülke de ABD'ye gönderilen ilaçlara uygulanacak vergilere üst sınır getiren ticaret çerçeveleri üzerinde Washington ile anlaşmaya vardı. AB, Japonya, Kore ve İsviçre'den gelen patentli ilaçlara, çoğu mal için daha önce kararlaştırılan oranlara paralel şekilde yüzde 15'lik ABD vergisi uygulanacak. Birleşik Krallık için oran yüzde 10 olacak; Perşembe günkü kararname, bunun gelecekteki ticaret anlaşmalarıyla 'sonrasında sıfıra ineceğini' not ediyor. Birleşik Krallık daha önce, ABD'ye ihraç edilen tüm Britanya menşeli ilaçlar için en az üç yıl boyunca yüzde 0 gümrük vergisi oranı garantilediğini açıklamıştı.Trump Perşembe günü ayrıca ithal çelik, alüminyum ve bakıra uygulanan yüzde 50'lik gümrük vergilerinde güncellemeye gitti. Son karara göre Pazartesi gününden itibaren bu metallere uygulanacak vergi oranları, Amerikalı alıcıların yabancı metal satın alırken ödediği tam gümrük değeri üzerinden hesaplanacak. Yönetim yetkilileri, bunun diğer ülkelerden ithalat yapan firmaların daha yüksek ödemelerden kaçınmasını engelleyeceğini savunuyor.Çelik, alüminyum ve bakırdan tamamen üretilen ürünlere ise çoğu ülke için yüzde 50 vergi uygulanmaya devam edecek. Ancak yönetim, türev metallere, yani bu metallerden bir kısmını içeren ancak bütünüyle onlardan üretilmemiş nihai ürünlere yönelik vergi hesabını da değiştiriyor.Yetkililer, Perşembe günü gazetecilere yaptıkları açıklamada, metal oranı toplam ağırlığının yüzde 15'inin altında kalan ürünlerde (örneğin bir parfüm şişesinin kapağı gibi) sadece ülkeye özgü gümrük oranlarının uygulanacağını söyledi. Metal oranı daha yüksek olan ürünlerde ise, örneğin büyük ölçüde çelikten yapılmış bir çamaşır makinesinde, ürünün tüm değeri üzerinden yüzde 25 vergi alınacağını belirttiler.Perşembe günkü kararlar, Trump'ın sektöre özgü gümrük vergilerine yönelmesinin son örneği. Başkan, söz konusu vergileri getirmek için 1962 tarihli Ticaretin Genişletilmesi Yasası'nın 232. maddesini kullandı; aynı maddeyi daha önce otomobil, kereste ve hatta mutfak dolapları ithalatına vergi koyarken de dayanak göstermişti. Pek çok gözlemci, gelecekte ürün bazlı yeni ithalat vergilerinin de devreye gireceğini öngörüyor.Bunun nedeni, Yüksek Mahkeme'nin, Trump'ın başka bir yasaya, 1977 tarihli Uluslararası Olağanüstü Ekonomik Yetkiler Yasası'na dayanarak, neredeyse her ülkeye ve her oranda derhal gümrük vergisi uygulamasına imkân tanıyan düzenlemeleri iptal etmiş olması. 20 Şubat tarihli mahkeme kararı Trump'ın ekonomik gündemine ciddi bir darbe vurmuş olsa da başkanın ithalata agresif biçimde vergi koymayı sürdürebileceği pek çok seçeneği hâlâ bulunuyor. Sektörel vergilerin ötesinde Trump, Yüksek Mahkeme kararından sadece birkaç saat sonra başka bir yasal yetkiye dayanarak tüm ithalata yüzde 10 gümrük vergisi getirdi; ancak bu vergi en fazla 150 gün yürürlükte kalabiliyor. Yaklaşık iki düzine eyalet şimdiden yeni vergilere itiraz etti.Trump, sert yeni ithalat vergilerinin ABD'den 'çalınan' serveti geri getirmek için gerekli olduğunu savunuyor. Bu vergilerin, onlarca yıllık ticaret açığını daraltacağını ve üretimi yeniden ülkeye çekeceğini öne sürüyor. Ancak Trump, kişisel husumetler nedeniyle ya da siyasi muhaliflerine yanıt olarak da gümrük vergilerine başvurdu. Küresel tedarik zincirinin bozulması ise, zaten artan fiyatlar nedeniyle zorlanan şirketler ve haneler için maliyetli oldu.